«Τα ημαρτημένα του Λεξικού Μπαμπινιώτη. Μια πρώτη επιλογή… και έπεται η συνέχεια»
Συγγραφείς: Βασίλης Φίλιας – Γιάννης Πρινιανάκης
Εκδότης: Παπαζήσης
Το ακόλουθο κείμενο αποτελεί ένα σχόλιο που δημοσίευσα σε μια συζήτηση στο ιστολόγιο του Ν. Σαραντάκου, με αφορμή την αναφορά που έκανε ένας συνομιλητής στο «παραγλωσσολογικό» βιβλίο των Β. Φίλια και Γ. Πρινιανάκη. Χρήσιμοι, νομίζω, είναι και οι σχετικοί σύνδεσμοι στο τέλος του άρθρου αυτού.
Οι Φίλιας και Πρινιανάκης έχουν ελλιπείς γνώσεις σχετικά με το αντικείμενο της γλωσσολογίας και ειδικότερα της ετυμολογίας. Δεν γνωρίζουν ούτε πώς λειτουργεί η γλώσσα ούτε πώς μεταβάλλεται. Προτού ξεκινήσουν τη συγγραφή του βιβλίου τους, θα έπρεπε να παρακολουθήσουν μια σειρά από μαθήματα γλωσσολογίας, τουλάχιστον του πρώτου και του δεύτερου εξαμήνου του φιλολογικού τμήματος. Το βιβλίο τους είναι γεμάτο από παρετυμολογίες, εσφαλμένες, αυθαίρετες ή και αστείες ετυμολογικές ερμηνείες, καθώς και άλλα λάθη. Τα παραδείγματα είναι άφθονα. Λ.χ. στη σελίδα 67 γράφουν:
«[...] Προκύπτουν πολλά ερωτήματα, στα οποία οφείλουν να απαντήσουν οι χρήστες των Σανσκριτικών και υπέρμαχοι της θεωρίας ότι η Σανσκρίτη [sic] είναι η μητέρα γλώσσα όλων των ευρωπαϊκών γλωσσών και της Ελληνικής. [...]».
Διαπιστώνεται δηλ. άγνοια για το τι διδάσκει η ιστορικοσυγκριτική γλωσσολογία και υιοθετεί το κρινόμενο λεξικό ως προς τη σχέση Σανσκριτικής και Ελληνικής. Η Σανσκριτική δεν είναι η μητέρα της Ελληνικής, αλλά συγγενής γλώσσα. Όταν οι «ερευνητές» Φίλιας και Πρινιανάκης αγνοούν κάτι τόσο βασικό, βγαίνουν συμπεράσματα για τη γενικότερη κατάρτισή τους.
Τα μαργαριτάρια των Φίλια-Πρινιανάκη συνεχίζονται. Αντιγράφω από τη σελίδα 679:
«[...] Πιστεύουμε ότι ο ήχος φλ-φλ-φλ, που κάνει ο αφρός της θαλάσσης, [...] κυρίως κατά το σπάσιμο του κύματος στην ακτή, είναι το πρόπλασμα του ρ. φιλάω. [...]».
Δεν είναι του παρόντος να γραφεί εδώ ένα εκτενέστατο κείμενο θεωρίας της ετυμολογίας, στο οποίο να αναλύεται ο ρόλος των ηχομιμητικών λέξεων. Στο παραπάνω απόσπασμα φαίνεται ότι οι δύο συγγραφείς δεν έχουν ούτε στοιχειώδεις σχετικές γνώσεις. Κάποιος θα πρέπει, τουλάχιστον, να τους απευθύνει το ερώτημα πώς αποδεικνύεται ότι το φιλάω προήλθε από το φλ-φλ-φλ. Είναι βάσιμη μια τέτοια, αφελής και αστεία, ετυμολογική πρόταση;
Παρόμοια σχόλια μπορούν να γίνουν και για την εξίσου αφελή ετυμολογική ερμηνεία των πλέω και πλάθω (σελίδα 487):
«[...] Και τα δύο ρήματα, πλέω και πλάθω, προκύπτουν από τον ήχο πλατς-πλουτς, που δημιουργείται όταν κάτι χτυπά το νερό (πλατσουρίζει) ή επίσης όταν τα χέρια μας μπαινοβγαίνουν στη ζύμη πλάθοντάς την. [...]».
Οι Φίλιας και Πρινιανάκης ακούνε ό,τι θέλουν να ακούσουν (φλ-φλ-φλ στη μία περίπτωση και πλατς-πλουτς στην άλλη) και υποστηρίζουν αναπόδεικτες ετυμολογικές σχέσεις. Το χειρότερο μάλιστα είναι ότι όλο τους το βιβλίο διανθίζεται με προκλητικά και εξοργιστικά ειρωνικά σχόλια. Η προκλητικότητα των αδαών (ή των ημιμαθών). Όπως έγραψε μάλιστα γνωστός συγγραφέας,
«Οι Φίλιας-Πρινιανάκης είναι αξιοθρήνητα άσχετοι με τη γλωσσολογία, κι όμως βρίζουν με αέρα και ύφος καρδιναλίων όσους προβάλλουν τις επιστημονικές απόψεις».
Το λεξικό Μπαμπινιώτη στην ετυμολογία του έκφυλος γράφει ότι η αρχική του σημασία (στην αρχαιότητα) ήταν «ξένος, αλλόφυλος». Και οι Φίλιας-Πρινιανάκης γράφουν (σελίδα 270):
«[...] Οι ξένοι δηλαδή που βρίσκονται στη χώρα μας είναι έκφυλοι; Καθέναν που δεν ανήκει στη φυλή μας τον θεωρούμε έκφυλο; Εάν και εμείς πάμε σε μια ξένη χώρα, γινόμαστε αυτομάτως για τους κατοίκους της έκφυλοι;[...]».
Δημαγωγικά, παραπλανητικά ερωτήματα, που βασίζονται σε σύγχυση συγχρονίας-διαχρονίας. Κανείς δεν χαρακτήρισε έκφυλους τους ξένους με τη σημερινή σημασία του έκφυλος.
Επίσης (σελίδα 270):
«[...] Πότε, πού, σε ποιον συγγραφέα, σε ποιο έργο του, σε ποια σοβαρή αναφορά καταδεικνύεται ότι ο έκφυλος είχε αρχική σημασία «ξένος, αλλόφυλος»;[...]».
Μπορεί κανείς να ανατρέξει στο αντίστοιχο λήμμα του λεξικού Δημητράκου, για να δει τις σημασίες και υποσημασίες του λήμματος, με τα σχετικά χωρία. Δεν ξέρω αν είναι σοβαρές αυτές οι αναφορές. Πάντως, τη σχετική σημασία αναγνωρίζει και το λεξικό Δημητράκου. Και πάντως, δεν στέκουν τα παραπάνω δημαγωγικά και παραπλανητικά ερωτήματα, που διατυπώνονται για λόγους εντυπώσεων.
Τέλος, για το ίδιο θέμα (σελίδα 271):
«[...] Είναι δυνατόν ολόκληρος γλωσσολόγος [...] να μη διαχωρίζει τη διαφορά [sic] φύλου και φυλής;[...]».
Οι Φίλιας και Πρινιανάκης στην ίδια σελίδα πληροφορούν τι σημαίνει φύλο, λ.χ. το ανδρικό και το γυναικείο, και τι φυλή. Δεν καταλαβαίνω γιατί γράφτηκαν τόσα πολλά, εφόσον η λέξη φύλο δηλώνει και τη φυλή, την εθνότητα – δες λ.χ. τη δεύτερη σημασία στο λήμμα φύλο του λεξικού της Θεσσαλονίκης.
Έδωσα, λοιπόν, μια εικόνα του βιβλίου. Φοιτητές γλωσσολογίας, στο πλαίσιο λ.χ. ενός μεταπτυχιακού μαθήματος, ας αναλάβουν εργασίες όπου θα καταδεικνύεται ο αντιεπιστημονικός, ερασιτεχνικός χαρακτήρας των ετυμολογήσεων των Φίλια-Πρινιανάκη. Από την άποψη αυτή και μόνο, πρόκειται για χρήσιμο βιβλίο. Ένας φοιτητής μπορεί να δει τι σημαίνει δημόσιος λόγος για τη γλώσσα, ερήμην της γλωσσολογίας.
Σχετικοί σύνδεσμοι:
1) «Χλ χλ χλ το κύμα και να ο μοχλός!»
2)
α. «Τα ημαρτημένα…»
β. «Ου γαρ έρχεται μόνον…»
