σχετικά με τη λέξη εφικτότητα

22/10/2010

«Κι όμως, υπάρχει και κάτι ακόμα για να σχολιάσει κανείς, ίσως το χειρότερο: ότι η κυρία Υπουργός έχει επιστρατεύσει ακόμα κι εταιρείες –την εταιρεία “Πλάνετ”– για να κάνει τα γράμματα πιο αγοραία, πιο χρηστικά, πιο διαδραστικά με τις μπίζνες, πιο απασχολήσιμα.

Και μόνον ότι η εταιρεία αυτή (υποκαθιστώντας τους επτά σοφούς) συντάσσει “μελέτη εφικτότητας” (!!!) για τα προγράμματα σπουδών, αποδεικνύει ότι αρκεί να’ναι κανείς τρισβάρβαρος για να θεωρείται μοντέρνος και κάργα προχώ.

Καθ’ ότι η “εφικτότητα” δεν είναι απαραιτήτως ένας ακόμα πασόκιος βαρβαρισμός, αλλά είναι οπωσδήποτε ένα ακόμα ίχνος της βλακείας που μαζί με την αγραμματοσύνη, τον “εκσυγχρονισμό” και τις “μεταρρυθμίσεις” “συνωστίζονται” τα τελευταία χρόνια, ποιος θα μας εκπαιδεύσει καλύτερα στην υποταγή, στην ήσσονα προσπάθεια, στον ωχαδερφισμό, εν τέλει στην προσαρμογή στη “Μηχανή”!»

Στάθης Σταυρόπουλος, «γράμματα, χασάπη…» (Ελευθεροτυπία, 20/10/2010)

Η αρνητική αξιολόγηση –και μάλιστα με τόσο έντονο ύφος– της νεότευκτης λέξης εφικτότητα είναι γλωσσολογικά αδικαιολόγητη. Ας αντιμετωπίσουμε ψύχραιμα και λογικά το θέμα και ας αναρωτηθούμε για ποιον λόγο ή με ποιο κριτήριο αξιολογείται αρνητικά η δημιουργία και χρήση της νέας αυτής λέξης. Πιστεύω ότι η μόνη αιτία είναι η μη εξοικείωσή μας με τη συγκεκριμένη λέξη, αφού πρόκειται για νεολογισμό. Κατά τα άλλα, η παραγωγή του ουσιαστικού εφικτότητα από το επίθετο εφικτός είναι κανονική: το εφικτός έδωσε το εφικτότητα, όπως λ.χ. το αντίπαλος έδωσε το αντιπαλότητα. Δεν αρνούμαι ότι στη δημιουργία νέων λέξεων μπορεί να διαπιστωθεί κατάχρηση ή υπερβολή. Αλλού είναι το θέμα. Όταν κάποιος επικρίνει τόσο αυστηρά την εμφάνιση μιας νέας λέξης, δείχνει ότι δεν έχει σφαιρική εικόνα των πηγών του νεοελληνικού λεξιλογίου. Τα πράγματα έχει βάλει στη θέση τους προ πολλού ο Εμμ. Κριαράς, όταν έγραφε μέσα στη δεκαετία του ’80 το αυτονόητο για όποιον έχει επαφή με τη γλωσσολογία (Κριαράς 1988:111): «Νεολογισμοί δημιουργούνται σε όλες τις εποχές και σε όλες τις γλώσσες […]. Να σας θυμίσω τέτοιους [λεξιλογικούς] νεολογισμούς, που δεν είναι μάλιστα εντελώς σημερινοί, αλλά έχουν ήδη ενταχθεί στη ζωή μας και κανείς δε συζητεί το χαρακτήρα των λέξεων αυτών: αεροπλάνο, αλεξιπτωτιστής, κοσμοναύτης, πύραυλος […]». Όπως έχω πει και με άλλες αφορμές, οι περισσότεροι σχολιαστές γλωσσικών θεμάτων, λόγω άγνοιας, δεν λαμβάνουν υπόψη ότι η γλώσσα εξελίσσεται. Αν είχαν τις σχετικές γνώσεις, θα συνειδητοποιούσαν ότι αύριο δεν θα συζητούνται καν μερικά από αυτά που μας ξενίζουν στη γλώσσα σήμερα. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο ίδιος ο Κριαράς (1988: 113) εντάσσει σε μια κατηγορία που ονομάζει «λέξεις–σιδηρόδρομους, λέξεις ενοχλητικές και στο αφτί και στο μάτι» και τη λέξη αποστασιοποίηση. Σήμερα, εν έτει 2010, ποιος ενοχλείται από τη συγκεκριμένη λέξη; Ο ίδιος ο Στάθης Σταυρόπουλος χρησιμοποιεί τη λέξη ωχαδερφισμός. Νεολογισμός δεν είναι και αυτή; Όταν ακούστηκε για πρώτη φορά, δεν μας ξένισε; Τα όσα προανέφερα δεν σημαίνουν βέβαια ότι η λέξη εφικτότητα θα επικρατήσει. Ο χώρος των γλωσσικών προβλέψεων είναι σκοτεινός και ο χρόνος θα δείξει. Πάντως, ο ενημερωμένος γλωσσολογικά σχολιαστής αναμένεται να αντιμετωπίζει πιο νηφάλια διάφορα γλωσσικά θέματα, όπως τη χρήση νεολογισμών ή την απόκλιση από γλωσσικούς κανόνες.

Σχετικός σύνδεσμος:
«Απολωλά κι από μικρά μαθαίνεις να αχθοφορείς»

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΝΑΦΟΡΑ
Κριαράς Εμμ. 1988: Τα πεντάλεπτά μου στην Ε.Ρ.Τ. και άλλα γλωσσικά. Β΄ έκδοση με προσθήκες (Θεσσαλονίκη: Μαλλιάρης–Παιδεία).

Advertisements