σχετικά με τα επιρρήματα απλάαπλώς κτλ.

03/12/2010

Σύμφωνα με διάφορες βιβλιογραφικές πηγές, όπως οδηγούς ή άρθρα για τη χρήση της νεοελληνικής γλώσσας, ορισμένοι τύποι επιρρημάτων σε –α κανονικά έχουν διαφορετική σημασία από τους αντίστοιχους επιρρηματικούς τύπους σε –ως. Για παράδειγμα, απλά σημαίνει «με απλό τρόπο» (Θα μιλήσω απλά, ώστε να με καταλάβετε όλοι), ενώ απλώς «μόνο» (Δεν είμαι ο συντάκτης του κειμένου, εγώ απλώς το αναδημοσίευσα)· άμεσα σημαίνει «χωρίς μεσολάβηση» (Ο υποδιευθυντής λογοδοτεί άμεσα στον ίδιο τον διευθυντή), ενώ αμέσως «χωρίς χρονοτριβή» (Ξάπλωσα και με πήρε αμέσως ο ύπνος)· επίσης, αδιάκριτα «χωρίς διακριτικότητα» (Με κοιτάζει αδιάκριτα και με φέρνει σε δύσκολη θέση), ενώ αδιακρίτως «χωρίς διάκριση» (Ένοπλος πυροβολούσε αδιακρίτως ανυποψίαστους περαστικούς)· τέλος, έκτακτα «υπέροχα» (Πήγα για λίγες μέρες στο εξωτερικό και πέρασα έκτακτα), ενώ εκτάκτως «εκτός προγράμματος» (Σε επείγουσες περιπτώσεις η επιτροπή συνεδριάζει εκτάκτως) κ.ά. Είναι χαρακτηριστικό ότι το ΛΝΕΓ παραθέτει πλαισιωμένα σχόλια για τη διτυπία αυτή των επιρρηματικών τύπων μετά τα λήμματα απλώς, αμέσως, αδιακρίτως, έκτακτα (1).

Ωστόσο, με βάση τη γλωσσική πραγματικότητα, όπως έχει διαμορφωθεί τα τελευταία χρόνια, θα μπορούσαν χονδρικά να διακριθούν δύο κατηγορίες επιρρηματικών ζευγών. Στην πρώτη, η μορφολογική διάκριση αντιστοιχεί πάντοτε και σε σημασιολογική: λ.χ. ευχαρίστως «με προθυμία» (Ευχαρίστως θα σε βοηθήσω, αν χρειαστεί)-ευχάριστα «με ευχάριστη διάθεση» (Πέρασα ευχάριστα την ώρα μου), περιέργως «παραδόξως» (Περιέργως δεν κάνει κρύο, αν και χειμώνας)-περίεργα «με περιέργεια κτλ.» (Με κοίταζε περίεργα, σαν να ήθελε να με ρωτήσει κάτι). Στη δεύτερη, τα επιρρήματα σε -α και αυτά σε -ως αλληλοεπικαλύπτονται εν μέρει ή πλήρως ως προς τις σημασίες τους. Για παράδειγμα, τη σημασία «μόνο» εκφράζει και το απλώς και το απλά, τη σημασία «χωρίς χρονοτριβή» και το αμέσως και το άμεσα κ.λπ. Καλό είναι να διακριθούν μεταξύ τους οι περιπτώσεις αυτές και να μη εξετάζονται τα εν λόγω επιρρηματικά ζεύγη όλα μαζί, σαν να μην έχουν διαφορές μεταξύ τους. Και πάντως δεν είναι σωστό η περίπτωση λ.χ. των απλάαπλώς να αντιμετωπίζεται από λεξικογραφική ή άλλη άποψη με τον ίδιο τρόπο όπως η περίπτωση λ.χ. των περίεργαπεριέργως.

Οι Holton–Mackridge–Φιλιππάκη (1999:340) σημειώνουν ότι «το απλός σχηματίζει τα επιρρήματα απλά και απλώς, όπου το πρώτο σημαίνει «με απλό τρόπο» και το δεύτερο «μόνο». Ομοίως, το ευχάριστος σχηματίζει τα επιρρήματα ευχάριστα και ευχαρίστως». Και ακολουθούν τέσσερα παραδείγματα, δύο για το ζεύγος απλάαπλώς και δύο για το ζεύγος ευχάρισταευχαρίστωςΤο έκανε απλάΑπλώς κοιτάζωΠέρασα ευχάριστα τις διακοπές μουΘα το κάνω ευχαρίστως. Ωστόσο, η περίπτωση των απλάαπλώς δεν είναι όμοια με των ευχάρισταευχαρίστως. Το ευχαρίστως δεν αντικαθίσταται από το ευχάριστα ούτε το ευχάριστα από το ευχαρίστως. Πολλοί ομιλητές όμως χρησιμοποιούν το απλά αντί για το απλώς. Αυτή είναι η διαφορά μεταξύ των απλάαπλώς και των ευχάρισταευχαρίστως.

Οι Holton–Mackridge–Φιλιππάκη (2007:184) γράφουν ότι μερικές φορές οι δύο επιρρηματικοί τύποι, σε –ως και σε -α, εμφανίζουν σημαντικές διαφορές στη σημασία ή στη χρήση και φέρνουν ως παραδείγματα τα ζεύγη καλώς (σε στερεότυπες εκφράσεις όπως καλώς ήλθες και καλώς ως βαθμός πτυχίου) και καλάευχαρίστως («με ευχαρίστηση») και ευχάριστα («με ευχάριστο τρόπο»), τελείως («ολοκληρωτικά») και τέλεια («με τέλειο τρόπο»), ίσως («πιθανώς», εντελώς διαφορετική σημασία από του ίσα, όπως σημειώνουν εύστοχα οι συγγραφείς) και ίσα («εξίσου»), απλώς («μόνο») και απλά («με απλό τρόπο»). Για το τελευταίο ζεύγος επιρρημάτων οι Holton–Mackridge–Φιλιππάκη προσθέτουν ότι αυτή η διάκριση δεν γίνεται πάντα. Για την ακρίβεια, τα τελευταία χρόνια η διάκριση μεταξύ απλώς και απλά συνήθως δεν γίνεται, πράγμα που πρέπει να δηλωθεί και σε λεξικά και σε γραμματικές της Νέας Ελληνικής.

Οι Κλαίρης–Μπαμπινιώτης (2005:912-913) επισημαίνουν ότι οι δύο επιρρηματικοί τύποι, ένας με κατάληξη –α και ένας με κατάληξη –ως, σε μερικές περιπτώσεις δεν είναι συνώνυμοι, αλλά διαφέρουν στη χρήση ή και εμφανίζουν εντελώς διαφορετική σημασία. Στα παραδείγματα που παραθέτουν όμως δεν περιλαμβάνονται οι τύποι απλά και απλώς, αλλά τα ζεύγη επιρρημάτων ακριβάακριβώςέκτακταεκτάκτωςευχάρισταευχαρίστως και άμεσααμέσως. Να τα παραδείγματα που δίνουν: Ψωνίζει πάντοτε πολύ ακριβά στις καλύτερες μπουτίκ. Θα συναντηθούμε στις οκτώ ακριβώς. Επίσης: Έκτακτα περάσαμε στη Σουηδία! Επέστρεψαν εκτάκτως από τη Σουηδία για τις εξετάσεις. Ακόμη: Περνάει πολύ ευχάριστα η ώρα, όταν έχεις καλή παρέαΕυχαρίστως να σας ξεναγήσω στον πύργο. Τέλος: Το πρόβλημα πρέπει να λυθεί άμεσα από τον πρόεδρο χωρίς τη μεσολάβηση κανενός άλλου. Μια στιγμή και επιστρέφω αμέσως(4)

Ως προς τις σχολικές γραμματικές της Νέας Ελληνικής, δύο παλαιότερες, του Τριανταφυλλίδη και του Τσολάκη (δες εδώ), δεν θίγουν το συζητούμενο θέμα. Απεναντίας, μια νεότερη, του Χατζησαββίδη (δες εδώ), στις σελίδες 100-101 γράφει ότι μερικές φορές οι επιρρηματικοί τύποι σε –ως διαφέρουν σημασιολογικά από τους αντίστοιχους σε –α και αναφέρει, με ορισμούς σημασιών και παραδείγματα χρήσης, τα ζεύγη αμέσως («πολύ γρήγορα, χωρίς καθυστέρηση»)-άμεσα («απευθείας, χωρίς μεσολάβηση»), απλώς («μόνο»)-απλά («με απλό τρόπο») και ευχαρίστως («με ευχαρίστηση»)-ευχάριστα («με ευχάριστο τρόπο»). Να τα σχετικά παραδείγματα: Θα σου τηλεφωνήσω αμέσως. Ο κ. Γεωργίου απευθύνεται άμεσα στους υφισταμένους του. Επίσης: Δεν είπε τίποτε. Απλώς τον χαιρέτησε. Αλλά: Η Μαρία τα λέει απλά και κατανοητά. Τέλος: Αν θέλει, ευχαρίστως να έρθει. Ο χρόνος μας εδώ περνάει ευχάριστα. Για τη διαφορά τουλάχιστον του ζεύγους απλάαπλώς από το ζεύγος ευχάρισταευχαρίστως ισχύουν τα προαναφερθέντα σχόλιά μας.

Η μεγάλη γραμματική Τριανταφυλλίδη, του 1941, στην παράγραφο 995 αναφέρεται στη σημασιολογική διαφορά μεταξύ του ακριβά (το αγόρασες ακριβά) και του ακριβώς (ακριβώς αυτό εννοούσα και εγώ), του έκτακτα (περάσαμε στο ταξίδι έκτακτα) και του εκτάκτως (είχαν εκτάκτως μεγάλα κέρδη), του ευχάριστα (περάσαμε ευχάριστα) και του ευχαρίστως (δέχομαι ευχαρίστως την πρότασή σας). Και προσθέτει ότι «το χρονικό επίρρημα αμέσως λέγεται μόνο έτσι, σε -ως, ενώ το τροπικό λέγεται άμεσα αλλά στην ανάγκη και αμέσως, αντίθετο του έμμεσα ή εμμέσως». Φαίνεται ότι τα γραφόμενα από τον Τριανταφυλλίδη εδώ απεικονίζουν τη γλωσσική πραγματικότητα της εποχής του ως προς τη χρήση των εν λόγω επιρρημάτων.

Είναι πλέον καιρός τα λεξικά της Νέας Ελληνικής να καταγράψουν όλες τις σημασίες και τις χρήσεις του επιρρηματικού τύπου απλά. Συγκεκριμένα, ένα νεοελληνικό λεξικό θα πρέπει να πληροφορεί: πρώτον, ότι το επίρρημα απλά τα τελευταία χρόνια δηλώνει όχι μόνο τη σημασία «με απλό τρόπο», αλλά και τη σημασία «μόνο»· δεύτερον, ότι το απλά δεν χρησιμοποιείται μόνο ως επίρρημα με τις δύο σημασίες που προαναφέρθηκαν, «με απλό τρόπο» και «μόνο», αλλά και ως σύνδεσμος, με τη σημασία «μόνο (που)». Η διαδικτυακή έρευνα μάλιστα του απλά επαληθεύει κάτι που είναι γνωστό από την κοινή πείρα, ότι δηλ. ο συγκεκριμένος επιρρηματικός τύπος χρησιμοποιείται κατά κόρον με τη σημασία «μόνο (που)». Είναι τόσο συχνή και γνωστή η συγκεκριμένη χρήση του απλά, ώστε δεν είναι καν αναγκαία η έρευνα σε σώματα γλωσσικού υλικού, προκειμένου να αποδειχθεί. Με αυτή τη σημασία ακούμε το απλά καθημερινά, ώστε δεν είναι δυνατόν αυτή να αποσιωπηθεί από έναν σύγχρονο λεξικογράφο. Η μη καταγραφή του απλά ως «μόνο (που)» αντιστρατεύεται την περιγραφική μέθοδο προσέγγισης των γλωσσικών φαινομένων, την οποία πρέπει να ακολουθεί και ο λεξικογράφος, και μπορεί να θεωρηθεί ρυθμιστική.

Στο λήμμα απλά, είτε πρόκειται για βασικό λήμμα είτε για υπολήμμα, δηλ. λήμμα υποταγμένο στο απλός -ή -ό, μπορούν να καταγραφούν οι εξής σημασίες και χρήσεις, μαζί με παραδείγματα παρόμοια με τα κατωτέρω:

–πρώτον, «με απλό τρόπο»: Ντύνεται απλά, αλλά με γούστο. Λύσαμε την παρεξήγηση έτσι απλά, χωρίς πολλά λόγια·

–δεύτερον, «μόνο»: Ακούω απλά, χωρίς να σχολιάζω. Είμαι όχι απλά ικανοποιημένος, αλλά ενθουσιασμένος·

–τρίτον (ως σύνδεσμος), «μόνο (που), όμως, αλλά»: Θα ερχόμουν, απλά κάτι μου έτυχε. Δεν ξέχασα να σου τηλεφωνήσω, απλά δεν πρόλαβα.

Για το απλώς, μπορούν να σημειωθούν οι ακόλουθες σημασίες και χρήσεις:

–πρώτον, «μόνο»: Μην εκνευρίζεσαι, απλώς μια ερώτηση έκανα! Δεν διαβάζω με προσοχή, απλώς ξεφυλλίζω·

–δεύτερον (ως σύνδεσμος), «μόνο (που), όμως, αλλά»: Δεν έγραψα ψέματα, απλώς δεν έχω πει όλη την αλήθεια. Θα του μιλούσα αν διασταυρώνονταν οι δρόμοι μας, απλώς δεν έτυχε.

Για περιπτώσεις επιρρηματικών ζευγών όπου η αποκλίνουσα ή νεότερη χρήση των επιρρημάτων σε -α με σημασίες τις οποίες είχαν παλαιότερα μόνο τα αντίστοιχα επιρρήματα σε -ως δεν φαίνεται τόσο συχνή όσο του απλά, θα πρέπει να γίνουν επιστημονικές έρευνες που θα αποκαλύψουν σε ποιον βαθμό χρησιμοποιείται ο ένας ή ο άλλος επιρρηματικός τύπος. Για να οδηγηθούμε σε ασφαλή συμπεράσματα σχετικά με την έκταση της αποκλίνουσας χρήσης λ.χ. του αδιάκριτα, του έκτακτα κτλ., καλό θα ήταν να είχαμε στη διάθεσή μας έγκυρο corpus και να μη βασιζόμαστε αποκλειστικά στο διαδίκτυο. Στην περίπτωση του απλά, όπως προαναφέρθηκε, η διαδικτυακή έρευνα επιβεβαιώνει ότι η νεότερη χρήση του απλά είναι ευρύτατη. Η λεξικογραφική αντιμετώπιση των επιρρηματικών αυτών ζευγών, πλην του απλά-απλώς, για το οποίο είναι ήδη γνωστό τι ισχύει, θα πρέπει να βασιστεί στα αποτελέσματα της γλωσσολογικής αυτής έρευνας. Επίσης, ο λεξικογραφικός χειρισμός του συζητούμενου θέματος θα πρέπει να χαρακτηρίζεται από συνέπεια. Οι ομοειδείς μεταξύ τους περιπτώσεις χρειάζεται να αντιμετωπίζονται με ενιαίο τρόπο. (2)

Στα σύγχρονα λεξικά που αναφέρονται πιο κάτω (ΕΕΛ, ΛΚΝ, ΛΝΕΓ, ΝΕΛ) δεν καταγράφεται εντός λήμματος η αποκλίνουσα ή νεότερη χρήση του απλά. Πιθανότατα οι λεξικογράφοι επηρεάστηκαν από κείμενα όπου χαρακτηρίζεται εσφαλμένη η χρήση αυτή, γι’ αυτό δίστασαν να την καταγράψουν. Ειδικά όμως οι συντάκτες λημμάτων των λεξικών που κυκλοφόρησαν ή πρωτοκυκλοφόρησαν τη δεκαετία του ’90 μπορεί να έκριναν ότι η χρήση του απλά αντί του απλώς δεν είχε διευρυνθεί ακόμη τόσο πολύ τότε όσο σήμερα.

Το ΛΝΕΓ σε πλαισιωμένα σχόλια μετά τα λήμματα απλώς και αμέσως επισημαίνει τη σημασιολογική διάκριση μεταξύ απλάαπλώς, άμεσααμέσως κ.ά. Ειδικά μετά το λήμμα απλώς ερμηνεύει τη χρήση του απλά αντί του απλώς ως εξής: «από εσφαλμένη αντίληψη της έννοιας της δημοτικής ή από μια τάση να υπαχθούν τα πάντα σε ανεξαίρετους κανόνες».

Με αφορμή το σχόλιο αυτό του ΛΝΕΓ, μπορούν να γίνουν δύο παρατηρήσεις. Πρώτον, δεν είναι βέβαιο ότι η ευρύτατη σήμερα χρήση του απλά αντί του απλώς οφείλεται σε «εσφαλμένη αντίληψη της έννοιας της δημοτικής». Δεν αποκλείεται να έπαιξε ρόλο και ο παράγοντας αυτός στην αρχή της συγκεκριμένης γλωσσικής μεταβολής, της διαδικασίας που οδήγησε στη συνηθέστατη σήμερα χρήση του απλά αντί του απλώς. Δεν πρέπει όμως να μας διαφύγει ότι σήμερα χρησιμοποιείται κατά κόρον το απλά αντί του απλώς από χιλιάδες ομιλητές ανυποψίαστους για τις όποιες κοινωνιογλωσσολογικές, ιδεολογικές ή άλλες παραμέτρους του θέματος. Η ίδια η γλωσσική εξέλιξη ευνοεί την επικράτηση των επιρρηματικών τύπων σε -α αντί σε –ως, αυτή είναι η κατεύθυνση της γλωσσικής μεταβολής. Δεύτερον, είναι κάπως ασαφές αυτό που σημειώνεται στο ΛΝΕΓ, ότι δηλ. μπορεί να χρησιμοποιείται το απλά αντί του απλώς «από μια τάση να υπαχθούν τα πάντα σε ανεξαίρετους κανόνες». Πάντως, δεν υπάγονται τα πάντα σε ανεξαίρετους κανόνες ακόμη και γι’ αυτούς που χρησιμοποιούν λ.χ. το απλά με τη σημασία «μόνο (που)», γιατί οι ίδιοι δεν θα χρησιμοποιήσουν λ.χ. το ευχάριστα αντί του ευχαρίστως ούτε το περίεργα αντί του περιέργως. Επομένως, οι ομιλητές αυτοί δεν υπάγουν όλα τα επιρρήματα σε απαρέγκλιτους κανόνες σύμφωνους με το τυπικό της δημοτικής, αν αυτό εννοείται από το ΛΝΕΓ.

Η λεξικογραφική αντιμετώπιση των επιρρημάτων απλάαπλώς, έκτακταεκτάκτως κτλ. θα πρέπει να βασιστεί στη διαμορφωμένη σήμερα γλωσσική πραγματικότητα. Η πραγματική χρήση των επιρρηματικών αυτών τύπων στη σύγχρονη ελληνική γλώσσα είναι ανάγκη να αποτυπωθεί και στα νεοελληνικά λεξικά. Χρειάζεται να καταγραφεί εντός λήμματος, χωρίς επικριτικά σχόλια, και ως εκ τούτου να νομιμοποιηθεί κατά κάποιον τρόπο, η χρήση του απλά αντί του απλώς. Σε άλλες περιπτώσεις επιρρηματικών ζευγών, όπου φαίνεται ότι πλέον ο τύπος σε –α χρησιμοποιείται σε κάποιον βαθμό αντί του τύπου σε –ως, είναι αναγκαίο να διεξαχθούν έρευνες σε σώματα κειμένων, προκειμένου να διαπιστωθεί πώς ακριβώς έχει διαμορφωθεί πλέον η χρήση των επιρρημάτων αυτών. Τα αποτελέσματα των ερευνών αυτών θα καθορίσουν τις αποφάσεις που θα λάβει ο λεξικογράφος. (3)

(1) Για τα θέματα αυτά βλέπε και Καλιόρη 1986α: 366-368, 379-380, 1986β: 64-65, 1998: 1069, Κριαρά 1988: 35, 92, 125, Μπαμπινιώτη 1994:265, Παπαζαφείρη 1996: 73-79, 1997: 34- 42, Τσολάκη 1999: 220-226, Ιορδανίδου 2005: 205, Παπαγεωργίου 2005: 87-88, 98-99, Αναγνωστοπούλου–Μπουσούνη 2006: 96-98.

Ο Κριαράς σε τρία σημεία του βιβλίου του με τα «πεντάλεπτά του στην ΕΡΤ», που κυκλοφόρησε στη δεκαετία του ’80 (Κριαράς 1988: 35, 92, 125), υποστήριζε τη διάκριση μεταξύ απλάαπλώς. Επίσης, διατηρεί τη διάκριση αυτή και στο λεξικό του (ΝΕΛ), που κυκλοφόρησε το 1995. Προφανώς, έκρινε ότι η χρήση του απλά αντί του απλώς τότε δεν είχε επεκταθεί τόσο όσο σήμερα.

(2) Ας αναφερθούν δύο περιπτώσεις ασυνέπειας. Το ΛΚΝ καταγράφει την αποκλίνουσα χρήση τουαδιάκριτα, με τη σημασία «χωρίς διάκριση, χωρίς επιλογή». Και μάλιστα με τη σημασία αυτή τοαδιάκριτα δηλώνεται ως βασικός, ενώ το (λόγιο) αδιακρίτως ως δευτερεύων τύπος. Δεν καταγράφει όμως λ.χ. και την αποκλίνουσα χρήση του έκτακτα. Επίσης, το ΣΓΑ αναφέρει ότι το αδιάκριτα μερικές φορές χρησιμοποιείται και με τη σημασία του αδιακρίτως. Δεν αναφέρει όμως ότι και το έκτακτα ορισμένες φορές χρησιμοποιείται αντί του εκτάκτως.

(3) Σχόλια για το άρθρο μας μπορεί να διαβάσει κανείς εδώ (lexilogia, «απλάαπλώς και άλλα επιρρηματικά ζεύγη»).

(4) Οι Κλαίρης–Μπαμπινιώτης αναφέρουν τα εν λόγω επιρρηματικά ζεύγη σε κεφάλαιο με τίτλο  «Χαρακτηριστικές καταλήξεις των επιρρημάτων» (Κλαίρης–Μπαμπινιώτης 2005:910-913). Στο κεφάλαιο αυτό περιλαμβάνονται τέσσερις πίνακες επιρρημάτων, σε –α (λ.χ. όμορφα), σε –ως (λ.χ. αγενώς), και σε –α και, με λόγιο ύφος, σε –ως (λ.χ. αδιάλειπτααδιαλείπτως), ενώ ο τέταρτος πίνακας είναι αφιερωμένος στα επιρρηματικά ζεύγη ακριβάακριβώς, αδιάκριτααδιακρίτως κτλ. Δεν είναι σαφές ωστόσο γιατί στον πρώτο πίνακα περιλαμβάνονται λ.χ. τα επιρρήματα δημοκρατικά και ρεαλιστικά, ενώ στον τρίτο λ.χ. τα αποσπασματικάαποσπασματικώς και εξαντλητικάεξαντλητικώς. Γιατί όχι και δημοκρατικώς, ρεαλιστικώς; Αν το αποσπασματικά και το εξαντλητικά έχουν ως εναλλακτικούς τύπους το αποσπασματικώς και το εξαντλητικώς, τότε και τα δημοκρατικά, ρεαλιστικά έχουν ως εναλλακτικούς τύπους τα δημοκρατικώς, ρεαλιστικώς, επομένως έπρεπε να καταγραφούν στον τρίτο πίνακα και όχι στον πρώτο. Το ίδιο ισχύει και για άλλα επιρρήματα που καταγράφονται στον πρώτο πίνακα, σαν να έχουν μόνο την κατάληξη –α.

Α. ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ ΛΕΞΙΚΩΝ

ΕΕΛ

Εκδοτικός Οργανισμός Πάπυρος 2003: Εικονογραφημένο εγκυκλοπαιδικό λεξικό & πλήρες λεξικό της νέας ελληνικής γλώσσαςτο παπυράκι (Αθήνα).

ΛΚΝ

Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών / Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη 1998: Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής (Θεσσαλονίκη: Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης).

ΛΝΕΓ

Μπαμπινιώτης Γ. 2002 (2η έκδοση): Λεξικό της νέας ελληνικής γλώσσας (Αθήνα:Κέντρο Λεξικολογίας).

ΝΕΛ

Kριαράς Ε. 1995: Νέο ελληνικό λεξικό. Λεξικό της σύγχρονης ελληνικής δημοτικής γλώσσας(Αθήνα:Εκδοτική Αθηνών).

ΣΓΑ

Ιορδανίδου Ά. 2009: Συνηθισμένες γλωσσικές απορίες (Αθήνα:Άσπρη Λέξη).

Β. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ

Αναγνωστοπούλου Ί. – Μπουσούνη-Γκέσουρα Λ. 2006: Το λέμε σωστά; Το γράφουμε σωστά; (Αθήνα:Μεταίχμιο).

Ελληνικός Γλωσσικός Όμιλος 1986: Ελληνική Γλώσσα. Αναζητήσεις και συζητήσεις(Αθήνα:Καρδαμίτσας).

Holton D.–Mackridge P. & Φιλιππάκη Ειρ. 1997: Greek Grammar. A Comprehensive Grammar of the Modern Language (London: Routledge) [Γραμματική της ελληνικής γλώσσας, μτφρ. Β. Σπυρόπουλου (Αθήνα:Πατάκης, 1999)].

Holton D.–Mackridge P. & Φιλιππάκη Ειρ. 2004: Greek: An Essential Grammar of the Modern Language (London & New York: Routledge) [Βασική Γραμματική της Σύγχρονης Ελληνικής Γλώσσας, μτφρ. Μ. Γεωργιαφέντη (Αθήνα:Πατάκης, 2007)].

Ιορδανίδου Ά. [επιστημονική επιμέλεια] 2005: Οδηγός της νεοελληνικής γλώσσας. Β’ μέρος (Αθήνα:Πατάκης).

Καλιόρης Γ. 1986α: Παρεμβάσεις ΙΙ Γλωσσικά (Αθήνα:Εξάντας).

Καλιόρης Γ. 1986β: «Ιριδισμοί της Νεοελληνικής». Στον Ελληνικό Γλωσσικό Όμιλο 1986: 31-72.

Καλιόρης Γ. 1998: «Το λεξικό Μπαμπινιώτη». Νέα Εστία 1706, 1056-1082.

Κλαίρης Χ. – Μπαμπινιώτης Γ. 2005: Γραμματική της Νέας Ελληνικής Δομολειτουργική Επικοινωνιακή (Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα).

Kριαράς Ε. 1988: Τα πεντάλεπτά μου στην Ε.Ρ.Τ. και άλλα γλωσσικά. Β’ έκδοση με προσθήκες (Θεσσαλονίκη:Μαλλιάρης-Παιδεία).

Μπαμπινιώτης Γ. 1994: Ελληνική γλώσσα: Παρελθόνπαρόνμέλλον (Αθήνα:Gutenberg [«Γλωσσολογική Βιβλιοθήκη», αρ. 2]).

Παπαγεωργίου Η. 2005: Τα γλωσσικά μας λάθη (γιατί έτσι κι όχι αλλιώς; ) (Θεσσαλονίκη:Βάνιας).

Παπαζαφείρη Ι. 1996: Λάθη στη χρήση της γλώσσας µας, τόµος I (Αθήνα:Σμίλη).

Παπαζαφείρη Ι. 1997: Λάθη στη χρήση της γλώσσας µας, τόµος II (Αθήνα:Σμίλη).

Τριανταφυλλίδης Μ. 1941: Νεοελληνική Γραμματική της Δημοτικής [Ανατύπωση της έκδοσης του ΟΕΣΒ (1941) με διορθώσεις (Θεσσαλονίκη:Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών (Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη), 2005].

Τσολάκης Χ. 1999: Τη γλώσσα μού έδωσαν ελληνική. Δεύτερος τόμος (Σκόπελος:Νησίδες, σε συνεργασία με τον ραδιοφωνικό σταθμό 9.58 της Ε.Ρ.Τ.-3).

Advertisements