σχετικά με την ετυμολογία του προπηλακίζω

24/12/2010

Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία αυτού εδώ του ιστολογίου, το πιο διαβασμένο άρθρο από τα δημοσιευμένα έως χθες είναι αυτό της 1ης Δεκεμβρίου 2010 με τίτλο: «σχετικά με τη σημασία του προπηλακίζω». Επίσης, είναι αξιοσημείωτο ότι, και πάλι σύμφωνα με τα στατιστικά, οι περισσότεροι από όσους επισκέφθηκαν το περιγλώσσιο μέσω μηχανών αναζήτησης είχαν πληκτρολογήσει τις λέξεις προπηλακίζω ή προπηλακισμός, συχνά μαζί με κάποια άλλη λέξη-κλειδί, λ.χ. προπηλακισμός ορισμός ή προπηλακισμός λεξικό. Η αιτία για το τόσο μεγάλο ενδιαφέρον είναι προφανής. Πολύς κόσμος ενδιαφέρεται να μάθει είτε τη σημερινή σημασία των λέξεων προπηλακίζω και προπηλακισμός είτε την ετυμολογία τους, δηλαδή τη ρίζα και την αρχική σημασία τους, είτε και τα δύο. Φαντάζομαι ότι πολλοί θα αναρωτιούνται αν οι λέξεις αυτές συνδέονται ετυμολογικά με τη λέξη πηλός, όπως πράγματι συμβαίνει, και τι σχέση έχει η λέξη πηλός με τη σημασία «χλευάζω, διασύρω κτλ. κάποιον» του προπηλακίζω. Αναρωτιέμαι βέβαια αν η αναζήτηση λέξεων μέσω google είναι ο καλύτερος τρόπος για την επίλυση τέτοιων αποριών. Σίγουρα πρόκειται για έναν εύκολο τρόπο. Πόσο αξιόπιστες όμως είναι οι πληροφορίες που αντλεί κανείς τυχαία από διάφορες ιστοσελίδες; Ο καθένας στο ίντερνετ μπορεί να γράψει ό,τι θέλει. Ακόμη και εγώ εδώ θα μπορούσα να δώσω εσφαλμένες πληροφορίες, όπως λ.χ. ότι το προπηλακίζω χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στους μεσαιωνικούς χρόνους. Γι’ αυτό καλό είναι να ανατρέχει κανείς σε γνωστά λεξικά για γλωσσικές πληροφορίες, ετυμολογικές ή άλλες. Αυτό άλλωστε θα κάνω και εγώ ακολούθως. Ας μην επεκταθώ όμως άλλο στο θέμα της αξιοπιστίας του διαδικτύου και ας επιστρέψω στο προπηλακίζω, που με απασχολεί εδώ.

Το σημερινό άρθρο κατά κάποιον τρόπο συμπληρώνει το προηγούμενο, της 1ης Δεκεμβρίου. Σε εκείνο περιορίστηκα στην τωρινή σημασία του προπηλακίζω. Ήθελα να δείξω ότι στον ορισμό της σημασίας του προπηλακίζω δεν είναι αρκετά τα «χλευάζω», «διασύρω» κτλ. Μπορεί λ.χ. κάποιος να διασυρθεί μέσω διαδικτύου, αλλά δεν θα πούμε ότι προπηλακίστηκε. Στον ορισμό του προπηλακίζω πρέπει να επισημανθεί ότι το πρόσωπο που προπηλακίζει και αυτό που προπηλακίζεται βρίσκονται συγχρόνως στον ίδιο χώρο. Στο σημερινό άρθρο όμως θα αναφερθώ στην ετυμολογία του προπηλακίζω. Το μνημειώδες εννεάτομο λεξικό Δημητράκου σημειώνει ότι το προπηλακίζω είναι και νεότερο, πράγμα που σημαίνει ότι είναι αρχαίο και νεότερο. Η (αρχαία και αρχική) σημασία του ορίζεται ως εξής: «επιχρίω, αλείφω, πασσαλείφω δια πηλού, καλύπτω δια βορβόρου ή ρίπτω εις την λάσπην, όθ. [= όθεν] μτφ. [= μεταφορικώς] δι’ ονειδισμών περιβάλλω τινά, κακώς ή υβριστικώς μεταχειρίζομαι, εξουθενώ, διασύρω, εξευτελίζω». Και ακολουθούν παραθέματα από αρχαία κείμενα: του Σοφοκλή, του Θουκυδίδη, του Ανδοκίδη, του Πλάτωνα, του Λυσία και του Δημοσθένη. Σημειωτέον ότι η αρχική-κυριολεκτική σημασία της λέξης βόρβορος είναι «ακάθαρτη και δυσώδης λάσπη, βούρκος». Το λεξικό Μπαμπινιώτη στην ετυμολογία του προπηλακίζω δίνει την καίρια πληροφορία ότι η μεταφορική σημασία είναι ήδη αρχαία, πράγμα που φαίνεται σε τουλάχιστον τρία από τα αρχαία χωρία που παραθέτει το λεξικό Δημητράκου. Τέλος, το λεξικό του Ιδρύματος Τριανταφυλλίδη στις ετυμολογικές πληροφορίες του προπηλακίζω γράφει: [λόγ. [= λόγιο] < αρχ. [= αρχαίο] προπηλακίζω (κυριολ. σημ. [= κυριολεκτική σημασία]: 'ρίχνω λάσπη')].

Advertisements