γλωσσική κινδυνολογία και καταστροφολογία

28/12/2010

Ο Χρήστος Γιανναράς σε αυτήν εδώ τη συνέντευξη ισχυρίζεται ατυχώς ότι η συντελεσμένη «καταστροφή» της γλώσσας τα τελευταία χρόνια είναι χειρότερη από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Δεν είναι τυχαίο ότι οι ειδικοί, δηλαδή οι γλωσσολόγοι, δεν κάνουν ποτέ χρήση τέτοιων όρων, όπως γλωσσική καταστροφή. Η γλώσσα δεν φθείρεται ούτε καταστρέφεται. Απλώς μεταβάλλεται με το πέρασμα του χρόνου. Λ.χ. νέες λέξεις ή σημασίες γεννιούνται, ενώ άλλες εκλείπουν. Ένα ακόμη στοιχείο που αποδεικνύει ότι τέτοιοι ισχυρισμοί είναι αντιεπιστημονικοί αποτελεί η τάση αυτών που τους προβάλλουν να προβαίνουν σε αβάσιμες ή άτοπες συγκρίσεις. Ισχυρίζονται λ.χ. ότι οι σημερινοί νέοι υποπίπτουν σε γλωσσικά λάθη ή ότι δεν γνωρίζουν πολλές λέξεις ή σημασίες. Οι νέοι της δεκαετίας του ’60 λ.χ. ήταν σε καλύτερο επίπεδο; Και, αν ναι, αυτό πώς αποδεικνύεται; Μια περίπτωση άτοπης σύγκρισης είναι μεταξύ λ.χ. ενός κειμένου του Αριστοτέλη και της γλώσσας των σημερινών νέων. Δεν είναι λογικό όμως να συγκρίνουμε ανόμοια πράγματα. Σε κάθε εποχή οι νέοι μιλούσαν διαφορετικά από τους μεγαλυτέρους. Και η αδυναμία ή δυσκολία πολλών να αναπτύξουν προβληματισμούς και γενικά να εκφραστούν δεν αποτελεί μόνο σημερινό φαινόμενο. Για να το πω πιο απλά, σε κάθε εποχή το αναμενόμενο είναι οι λιγότεροι μαθητές να αξίζουν πολύ υψηλό βαθμό στο μάθημα της έκφρασης-έκθεσης. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει όλοι, διδάσκοντες, διδασκόμενοι, γονείς και αρμόδιοι, να προσπαθούν για το καλύτερο. Αλλά ο λόγος για γλωσσική φθορά, παρακμή, καταστροφή κτλ. ή για χειροτέρευση των γλωσσικών πραγμάτων δεν εδράζεται σε συγκεκριμένα στοιχεία. Έχει κυρίως ιδεολογικά κίνητρα, αλλά μπορεί να οφείλεται και στη συνήθη τάση των μεγαλυτέρων να βλέπουν ότι οι νέοι πάνε από το κακό στο χειρότερο σε όλους τους τομείς, όχι μόνο στη γλώσσα. Χαρακτηριστικά παραδείγματα γλωσσικής –ειδικότερα, σημασιολογικής– μεταβολής θα αναφέρω στο αυριανό σημείωμα. Ο σκοπός μου είναι να δείξω ότι και με το πέρασμα από την Αρχαία στη Μεσαιωνική Ελληνική ή από τη Μεσαιωνική στη Νέα χάθηκαν γλωσσικά στοιχεία, εν προκειμένω σημασίες. Και έτσι γίνεται σε όλες τις γλώσσες του κόσμου. Η γλωσσική αλλαγή είναι φαινόμενο σύμφυτο με τη γλώσσα. Αν λάβει κανείς υπόψη του τις τεράστιες αυτές μεταβολές, θα πρέπει να συμπεράνει ότι αυτή η γλώσσα διαρκώς καταστρέφεται, εδώ και αιώνες. Προφανώς, κάτι δεν πάει καλά σε αυτούς τους ισχυρισμούς, που προβάλλονται μόνο από μη γλωσσολόγους.

Advertisements