«ΜΑΡΞΙΣΤΙΚΑ ΦΩΝΗΕΝΤΑ ΚΑΙ ΑΣΤΙΚΑ ΣΥΜΦΩΝΑ…»

04/11/2012

O Θανάσης Γκότοβος, καθηγητής Παιδαγωγικής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, δημοσίευσε το άρθρο «Μαρξιστικά φωνήεντα και αστικά σύμφωνα…» στον ιστότοπο aixmi.gr στις 22/7/2012.

Ο Θ. Γκ. γράφει μεταξύ άλλων:

«Μέσα σε μια συγκυρία όπου εξ αιτίας των καταιγιστικών ψευδών για τους Έλληνες που επινοούνται, εκπέμπονται και ανακυκλώνονται, έχει αναπτυχθεί σε ορισμένους εκπαιδευτικούς μια υπερευαισθησία για το αν κάποιες νέες περιγραφές της Ελληνικής στα σχολικά εγχειρίδια υπηρετούν έναν “απώτερο σκοπό”. Σε κάθε περίπτωση δεν είναι εύκολη εποχή για “καινοτομίες” στο μάθημα της Γλώσσας και της Ιστορίας. Για τα υπόλοιπα μαθήματα η ευαισθησία του κοινού κινείται σε φυσιολογικά όρια…»

Τα γραφόμενα από τον Θ. Γκ. εδώ έχουν υποκειμενικό χαρακτήρα. Είναι υποκειμενικός ο ισχυρισμός ότι αιτία της «υπερευαισθησίας» που αναφέρει είναι τα «καταιγιστικά ψεύδη για τους Έλληνες». Η λεγόμενη υπερευαισθησία μερικών εκπαιδευτικών, που έχει ιδεολογικό υπόβαθρο, οφείλεται σε ανεπαρκή γνώση του αντικειμένου της γλώσσας και σε έλλειψη ορθολογικού τρόπου σκέψης. Το γεγονός ότι έχουμε στην Ελλάδα τέτοιους εκπαιδευτικούς, που θεωρούν ότι η θεμελίωση της γραμματικής σε νεότερα γλωσσολογικά διδάγματα υπηρετεί «βαθύτερους σκοπούς», αποτελεί σύμπτωμα της παρακμής μας. Και αν κάποιος εναντιώνεται σε καινοτομίες που αφορούν τη διδασκαλία της γλώσσας, καλό είναι να το κάνει με επιχειρήματα και όχι διατυπώνοντας θεωρίες συνωμοσίας. Ας θυμηθούμε, άλλωστε, τι πιστεύει η περίφημη δασκάλα, ότι η νέα γραμματική συντείνει στην «εθνική μας εξολόθρευση», ότι υπάρχει «ένα εθνικό σχέδιο καταστροφής της γλώσσας» και άλλα τέτοια τερατώδη και γελοία. Υπερευαισθησία δείχνουν τέτοιοι ισχυρισμοί;

«Κάποια δασκάλα, λοιπόν, σε μια ιστοσελίδα συλλόγου εκπαιδευτικών ασκεί κριτική στην άποψη των συγγραφέων της νέας σχολικής γραμματικής –μια από τις πολλές που θα μπορούσαν να είχαν γραφεί– ότι τα φωνήεντα της Ελληνικής είναι πέντε, ενώ αυτή είχε μάθει –από την προηγούμενη γραμματική Τριανταφυλλίδη, και όχι από τον… Μουφλουζέλη – ότι είναι επτά. Η νέα σχολική Γραμματική δεν καταργεί κανένα γράμμα του ελληνικού αλφαβήτου, δεν περιέχει προτάσεις για ορθογραφική απλοποίηση. Αλλά μια μικρή παρανόηση σε συνδυασμό με την πίεση που φέρνει σε κάθε πολίτη της χώρας αυτής η νέα εποχή, αρκούν για να συνδεθεί η γλωσσολογική καινοτομία στη σχολική γραμματική με κέντρα που επιχειρούν να κτυπήσουν την παράδοση των Ελλήνων – αφού ήδη κτυπούν όλα τα άλλα…»

Πολύ φοβάμαι ότι το αρχικό κείμενο της δασκάλας δεν αποτελεί απλή άσκηση κριτικής – το να γράψει κανείς ότι η δασκάλα απλώς «ασκεί κριτική» στη νέα σχολική γραμματική δεν αποδίδει την πραγματικότητα. Δεν λέγεται άσκηση κριτικής το να συγχέει κανείς βασικές έννοιες δείχνοντας ότι δεν κατέχει καν το αντικείμενο που καλείται να διδάξει, και μάλιστα ενώ υπηρετεί σε δημόσιο σχολείο. Επίσης, τα φωνήεντα της Νέας Ελληνικής (όχι γενικά της Ελληνικής) με γλωσσολογικούς όρους είναι όντως πέντε. Δεν πρόκειται για υποκειμενική άποψη των συγγραφέων της συγκεκριμένης γραμματικής ούτε για μία από τις πολλές απόψεις που θα μπορούσαν να είχαν διατυπωθεί. Ποιες είναι δηλαδή οι «πολλές απόψεις» στην προκειμένη περίπτωση; Το πολύ-πολύ να υποστηρίξει κανείς ότι τα φωνήεντα είναι επτά, ακολουθώντας παλαιότερες σχολικές γραμματικές, που χαρακτήριζαν –κακώς– φωνήεντα και τα γράμματα, όχι μόνο τους φθόγγους. Και στην περίπτωση αυτή όμως, θα μιλάμε για δύο «απόψεις». Ποιες είναι, λοιπόν, οι «πολλές απόψεις» για το πόσα φωνήνεντα έχει η Νέα Ελληνική; Πάντως, είναι θετικό το γεγονός ότι ο Θ. Γκ. αναγνωρίζει πως το νέο σχολικό βιβλίο δεν καταργεί κανένα γράμμα ούτε προτείνει απλοποίηση της ορθογραφίας. Αλλά η δασκάλα δεν χρεώνεται με «μια μικρή παρανόηση». Μικρή παρανόηση δείχνει το αρχικό κείμενό της; Τέλος, η άποψη του Θ. Γκ. ότι στην προκειμένη περίπτωση έπαιξε ρόλο και η πίεση που ασκείται «σε κάθε πολίτη της χώρας αυτής» κτλ. κτλ. έχει και αυτή υποκειμενικό χαρακτήρα.

«Πώς να ερμηνεύσω, όμως, την υπερευαισθησία των επαγγελματιών γλωσσολόγων; Όσων θεώρησαν ότι κινδυνεύει τόσο άμεσα η επιστημονική γνώση, που πρέπει έγκαιρα να υψωθεί φράγμα για να αναχαιτιστούν οι δυνάμεις του σκοταδισμού;»

Γιατί, δεν πρόκειται για δυνάμεις του σκοταδισμού; Η επίθεση στη νέα γραμματική –η ένδεια επιχειρημάτων σε συνδυασμό με την οξύτητα του ύφους των «διαμαρτυρομένων»– είναι και παραείναι σκοταδιστική. Και φυσικά κινδυνεύει η επιστημονική γνώση, με την έννοια ότι υποβαθμίζεται ή και χλευάζεται.

«Και έρχεται στο τέλος η ίδια η ομάδα των συγγραφέων της νέας σχολικής Γραμματικής να δώσει πολιτικο-ιδεολογική ταυτότητα στις αντιδραστικές δυνάμεις, εμφανίζοντας τους οπαδούς των απόψεων της δασκάλας ως φορείς “αστικών μύθων”. […] Δεν έχει κανένα νόημα να τους δαιμονοποιούμε ως φορείς “αστικών μύθων”. […] Γιατί τι σημαίνει, αλήθεια, η ξύλινη γλώσσα από γλωσσολόγους για τους “αστικούς μύθους”; Δεν έχει γίνει ακόμη κατανοητό ότι η μαρξιστική μόστρα δεν φτουράει στην εποχή μας; Τι τα θέλανε οι συγγραφείς τα επίθετα, τα δανεισμένα από το χρονοντούλαπο της Ιστορίας, για να μαρκάρουν ιδεολογικά την τόσο …επικίνδυνη αντίπαλο; Έχουν οι “αστοί” απόψεις και για τα φωνήεντα; Ή μήπως ο θείος Βρασίδας [= ο ένας από τους κεντρικούς χαρακτήρες του εν λόγω σχολικού βιβλίου] είναι κρυπτομαρξιστής αστός…»

Νομίζω ότι ο αρθρογράφος στήριξε τουλάχιστον ένα μέρος από τα γραφόμενά του σε μια παρανόηση. Όπως πολύ σωστά επισήμανε ένας σχολιαστής στο aixmi.gr, ο όρος αστικός μύθος αποδίδει την αγγλική φράση urban legend, η οποία δεν έχει ιδεολογικο-πολιτική χροιά. Η ανταπάντηση του Θ. Γκ., σύμφωνα με την οποία η φράση αστικός μύθος έχει και άλλες σημασίες και ότι «μάλλον σε κάτι πιο πολιτικό παραπέμπει η έκφραση αστικοί μύθοι» στην ανακοίνωση των 140 γλωσσολόγων, δεν αντέχει σε σοβαρή κριτική. Είναι απορίας άξιο πώς ένας καθηγητής πανεπιστημίου αγνοεί τη σημασία της φράσης αστικός μύθος. Καλό είναι πάντως να παραδεχόμαστε τα λάθη μας και να μην προσπαθούμε να δικαιολογήσουμε τα αδικαιολόγητα.

«Πιο ήπια, παιδιά. Ούτε ανακοινώσεις χρειάζονταν, ούτε υπογραφές. Αφήστε τους εκπαιδευτικούς να εκφράσουν τις απόψεις τους για τα σχολικά βιβλία, έστω και αν αυτές είναι λανθασμένες, ειδικά αυτή την εποχή που κάθε διαίρεση μόνο να βλάψει μπορεί. […]. Οι γνώσεις που έχουν μερικοί εκπαιδευτικοί για τη Γραμματική αντανακλούν τη δική μας αδυναμία να τους φέρουμε σε επαφή με τις σύγχρονες μεθόδους αποτύπωσης των γλωσσικών φαινομένων».

Γιατί δεν χρειάζονται ανακοινώσεις και υπογραφές; Όταν υπάρχει τέτοια παραπληροφόρηση, δεν είναι αναγκαίο να βγουν οι αρμόδιοι επιστήμονες και να πληροφορήσουν υπεύθυνα τον κόσμο για το τι πράγματι ισχύει; Επίσης, κανείς δεν εμπόδισε τους εκπαιδευτικούς να εκφράσουν τις απόψεις τους για τα σχολικά βιβλία. Και οι απόψεις αυτές όμως θα κριθούν. Και πάντως, το αρχικό κείμενο της δασκάλας δεν περιελάμβανε απλώς λανθασμένες απόψεις για ένα σχολικό βιβλίο. Ο Θ. Γκ.είναι πολύ επιεικής με τη συγκεκριμένη εκπαιδευτικό. Επιπροσθέτως, στη διαίρεση, που «μόνο να βλάψει μπορεί», όπως γράφει ο Θ. Γκ., «ειδικά αυτή την εποχή», ποιος συνέβαλε περισσότερο από τη δασκάλα και τους ομοϊδεάτες της; Υπάρχουν πιο διχαστικά κείμενα από αυτά που δημοσίευσαν οι δήθεν υπερασπιστές της γλώσσας μας; Κατά τα άλλα, για τη μη εξοικείωση μερικών εκπαιδευτικών με σύγχρονα γλωσσολογικά διδάγματα έχουν και οι γλωσσολόγοι το δικό τους μερίδιο ευθύνης, πράγμα που δεν απαλλάσσει όμως τους εκπαιδευτικούς αυτούς από τις δικές τους ευθύνες.

«Η σύγχυση της δασκάλας για τα φωνήεντα είναι δικαιολογημένη, γιατί στην προηγούμενη σχολική γραμματική του Τριανταφυλλίδη η λέξη “φωνήεν” δεν παραπέμπει μόνο σε φθόγγους “…που μπορούν να σχηματίσουν μόνοι τους συλλαβές”, αλλά ταυτόχρονα και στα γράμματα που παριστάνουν αυτούς τους φθόγγους (“φωνήεντα είναι τα γράμματα α, ε, η, ι, ο, υ, ω”). Ποια είναι η καινοτομία της νέας σχολικής γραμματικής; Ότι με τον όρο “φωνήεν” οι συγγραφείς εννοούν αποκλειστικά τους φθόγγους, συμφωνώντας εν μέρει μόνο με τον Τριανταφυλλίδη».

Πράγματι, αυτή είναι η καινοτομία της νέας σχολικής γραμματικής, αλλά πολύ αμφιβάλλω αν έτσι δικαιολογείται η σύγχυση της δασκάλας. Δεν κατάλαβε η συγκεκριμένη εκπαιδευτικός ότι ανέτρεξε σε σελίδα του βιβλίου όπου γίνεται λόγος για φθόγγους και ότι κανένα γράμμα δεν έχει καταργηθεί; Και πάλι ο Θ. Γκ. είναι πολύ επιεικής με τη δασκάλα.

«Το θέμα δεν θα είχε δημιουργηθεί, αν κάπου μέσα στο βοήθημα οι συγγραφείς ξεκαθάριζαν τη θέση τους απέναντι στη σχολική γραμματική Τριανταφυλλίδη, σύμφωνα με την οποία η λέξη “φωνήεν” παραπέμπει τόσο σε συγκεκριμένους φθόγγους, όσο και σε συγκεκριμένα γράμματα που συμβολίζουν φθόγγους. Και θα έπρεπε ανοιχτά να δηλώσουν πού συμφωνούν και πού διαφωνούν με τον Τριανταφυλλίδη. Δεν το έκαναν με τον ενδεδειγμένο τρόπο, ίσως από σεβασμό στον μεγάλο γλωσσολόγο. Ή επειδή το θεώρησαν προφανές.

»Αλλά αν θεωρείς κάτι προφανές, δεν βγαίνεις με υπογραφές και ανακοινώσεις να το υποστηρίξεις δημόσια».

Θα μπορούσαν οι συγγραφείς να δώσουν τις σχετικές διευκρινίσεις και πάντα υπάρχει περιθώριο για βελτίωση ενός βιβλίου, σχολικού ή μη. Πώς ξέρουμε όμως ότι το θέμα της δήθεν κατάργησης γραμμάτων στη νέα γραμματική δεν θα είχε δημιουργηθεί; Και πάλι ο Θ. Γκ. διατυπώνει έναν υποκειμενικό ισχυρισμό. Μπορεί να είχε δημιουργηθεί το θέμα, ακόμα και αν δήλωναν ρητά οι συγγραφείς πού διαφοροποιούνται από παλαιότερες γραμματικές. Είναι βέβαιο ότι δεν θα είχε ξεσπάσει ο σάλος για την υποτιθέμενη κατάργηση γραμμάτων; Μήπως έπαψαν να ωρύονται οι «υπερασπιστές της γλώσσας μας», οι φανατικοί και οι αδαείς δηλαδή, αφού δόθηκαν οι απαραίτητες διευκρινίσεις; Πώς, λοιπόν, ισχυρίζεται ο Θ. Γκ. ότι δεν θα είχε δημιουργηθεί το θέμα;

Δείτε στο aixmi.gr ολόκληρο το άρθρο του Θ. Γκ. και τη συζήτηση που ακολούθησε. Αξιοσημείωτο είναι ότι τα περισσότερα σχόλια ήταν εύστοχα – αξίζει να διαβαστούν.

Advertisements