«Ο πόλεμος των φθόγγων, απολογισμός της Φωνηεντιάδας»

23/11/2012

1) Γράφει η Μ. Κατσογιάννου σε σχόλιό της στο ιστολόγιο του Ν. Σαραντάκου ότι ο συγγραφέας του βιβλίου «Ο πόλεμος των φθόγγων» δεν αντιλαμβάνεται (εννοείται, στις σελίδες του βιβλίου αυτού) πόσο απαραίτητη είναι η συνεργασία των ειδικών. Πραγματικά, μένω άναυδος. Δεν θα μπω στη διαδικασία να παραπέμψω αναλυτικά σε διάφορα σημεία του βιβλίου. Ο ανυποψίαστος (για το τι πράγματι ισχύει) αναγνώστης ας ανατρέξει μόνο στον επίλογο του βιβλίου. Αρκούμαι στο να παραπέμψω μόνο εκεί — πουθενά αλλού. Διαβάστε προσεκτικά τι γράφεται στον επίλογο και πείτε μου αν έχει την παραμικρή σχέση με την πραγματικότητα ο ισχυρισμός ότι ο συγγραφέας του βιβλίου δεν αντιλαμβάνεται πόσο απαραίτητη είναι η συνεργασία των ειδικών.

Σημειωτέον ότι στις σελίδες 31, 32, 35, 54, 57, 68, 71, 73, 76, 77, 79 του βιβλίου «Ο πόλεμος των φθόγγων» είτε γίνεται λόγος απλώς είτε και εκφράζονται θετικά σχόλια για την παρέμβαση των 140 γλωσσολόγων. Επίσης, στη σελίδα 31 αναφέρονται τα ονοματεπώνυμα δύο από τους «140» και χαρακτηρίζονται «εξαιρετικά, μεστά και αναλυτικά» τα σχόλιά τους στο διαδίκτυο, ενώ προστίθεται: «Είναι ευτύχημα ότι υπάρχουν διαδικτυακοί χώροι όπου μπορείς να διαβάσεις τέτοια κείμενα». Στη σελίδα 77 γίνεται λόγος για έναν από τους «140», δηλώνεται ρητά ότι ανήκει στους «140» και φυσικά αναφέρεται ως έγκυρη πηγή πληροφόρησης. Στη σελίδα 108 γράφεται για 3 γλωσσολόγους από τους «140» ότι σε δύο γκρουπ του facebook «μπορεί να διαβάσει κανείς μεστά σχόλια αξιόλογων επιστημόνων», όπως οι τάδε (αναφέρονται ονομαστικά), ενώ προστίθεται: «Χαίρεσαι να διαβάζεις τέτοια κείμενα. Ας ελπίσουμε ότι θα πληθύνουν». Θα μπορούσα να γράψω και άλλα, σταματώ όμως εδώ. Συγκρίνετε τώρα τα παραπάνω και κυρίως όλο το βιβλίο με το προαναφερθέν σχόλιο της Μ. Κατσογιάννου, σύμφωνα με το οποίο ο συγγραφέας «επέλεξε να αγνοήσει τους ειδικούς».

Γενικά δεν ισχύει τίποτε από τα όσα γράφει η Μ. Κ. στη σχετική συζήτηση (πρόκειται για το σχόλιο 70). Δεν αγνόησα τους ειδικούς, και μάλιστα για προσωπικούς λόγους, ούτε αποδυναμώνω τη θέση όλων μας (έχω άλλωστε τέτοια δύναμη;) ούτε δημιουργώ προηγούμενο «αποκλεισμού» των ειδικών ούτε θέτω έμμεσα τις βάσεις για την αμφισβήτησή τους. Όλα αυτά είναι συλλογιστικά άλματα. Πρόκειται για ισχυρισμούς που βασίζονται στην εσφαλμένη εντύπωση ότι αγνόησα τους γλωσσολόγους. Στην πραγματικότητα, δεν τους αγνόησα καθόλου: Αναφέρομαι επανειλημμένα στην ανακοίνωση των 140 (λ.χ. στις σελ. 76 και 79 του βιβλίου) ως έγκυρη πηγή πληροφόρησης. Ειδικά στη σελ. 76 παραπέμπω όχι μόνο στην παραπάνω δήλωση, αλλά και στην ανακοίνωση των μελών της συγγραφικής ομάδας. Και γενικότερα, τονίζω τη σημασία της εξειδικευμένης γνώσης και τον ρόλο του ειδικού σε θέματα γλώσσας. Στη σελ. 62 λ.χ. γράφω:

«Ο γλωσσολόγος θα μας πει πόσα φωνήεντα έχει η Νέα Ελληνική, όπως ο αστρονόμος θα μας πει πόσοι είναι οι πλανήτες του ηλιακού μας συστήματος. Το ότι χρησιμοποιούμε όλοι τη γλώσσα δεν σημαίνει ότι η ίδια η γλώσσα δεν αποτελεί συγχρόνως αντικείμενο επιστημονικής μελέτης. Και την επιστημονική έρευνα διεξάγουν οι ειδικοί επιστήμονες. Αυτοί λοιπόν θα μας πουν πόσα φωνήεντα-φωνηεντικούς φθόγγους έχει η Νεοελληνική».

2)

«Ακατανόητο είναι, τέλος, για ποιο λόγο ο Αργυρόπουλος, ενώ παραλείπει τις ενστάσεις όλων των επιφανών γλωσσολόγων, παραθέτει, σαν μοναδικά δείγματα επώνυμης αντίδρασης μη γλωσσολόγων στους φωνηεντομάχους, μια ανακοίνωση της… Δράσης (του πολιτικού κόμματος του Στ. Μάνου!) και μια τοποθέτηση του συγγραφέα Χ. Χωμενίδη! Δηλαδή αν έγραφα εγώ το βιβλίο θα έπρεπε να βάλω μόνο τα άρθρα της Αυγής ή του Π. Μπουκάλα και να αποσιωπήσω όλα τα άλλα; Αστείο δεν είναι; Αλλά έτσι δεν κερδίζει σε εγκυρότητα το βιβλίο, αντίθετα ο συγγραφέας εκτίθεται» (sarant).

Καταρχήν, δεν αποσιώπησα τίποτα. Η μη παράθεση αυτούσιου του κειμένου κάποιου, του οποιουδήποτε, δεν συνιστά αποσιώπηση του κειμένου. Αποσιώπηση σημαίνει να κρύψω ότι υπάρχει κείμενο. Για τα κείμενα που δήθεν αποσιώπησα κάνω λόγο και σε διάφορα κεφάλαια του βιβλίου και στις πηγές. Σημειωτέον ότι και η έκφραση «να βάλω μόνο τα άρθρα» που είδαμε παραπάνω είναι ασαφής και παραπλανητική. Αφήνει να εννοηθεί ότι εγώ δεν ανέφερα καν άρθρα αριστερών. Παραπλανητική είναι, βέβαια, στο παραπάνω απόσπασμα και η χρήση του ρήματος αποσιωπώ.

Παραθέτω το απόσπασμα του Χωμενίδη όχι γιατί συμφωνώ ιδεολογικά μαζί του (το καλοκαίρι ούτε που ήξερα πού ανήκει ιδεολογικά ο Χωμενίδης — τυχαία το συμπέρανα μέσω fb), αλλά γιατί η «Καθημερινή» δημοσίευσε το άρθρο του Πολύδωρα στο ίδιο φύλλο και στην ίδια σελίδα με του Χωμενίδη (28/7/2012). Δεν έχει δηλ. ιδεολογικό χαρακτήρα η παράθεση τμήματος του άρθρου του Χωμενίδη. Η απάντηση βρίσκεται στις σελίδες 58 και 59 του βιβλίου. Γράφω εκεί ότι ευτυχώς η «Καθημερινή» δημοσίευσε στο ίδιο φύλλο και στην ίδια σελίδα όχι μόνο το άρθρο του Πολύδωρα, αλλά και το άρθρο του Χωμενίδη, «έστω και αν είναι συζητήσιμες μερικές απόψεις του για τα γλωσσικά».

Ως προς την ανακοίνωση της «Δράσης»: Καμία υποχρέωση δεν είχα να τηρήσω τις συμμετρίες και να κρατήσω ίσες αποστάσεις. Στο προηγούμενο βιβλίο μου εξάλλου παρέθετα κείμενα και των Π. Μπουκάλα, Γ. Χάρη κ.ά., χωρίς να με ενοχλεί ότι πρόκειται για αριστερούς. Ίσα ίσα μάλιστα. Μπορεί να έπαιξε ρόλο ότι συμφωνώ σε πολλά με τον Στέφανο Μάνο (εγώ για λόγους ειρωνείας θα έβαζα αποσιωπητικά και θαυμαστικό αναφερόμενος στο κόμμα που υποστηρίζει ο Ν. Σ. και στον αρχηγό του — γιατί όχι, άλλωστε;), μπορεί να έπαιξε ρόλο και το γεγονός ότι η «Δράση» ήταν το μόνο κόμμα που εξέδωσε δελτίο Τύπου για το θέμα της γραμματικής. Και βέβαια, σε καμία περίπτωση δεν εκτίθεμαι. Εκτός αν «έκθεση» σημαίνει ότι υποδηλώνεται η ιδεολογία μου μέσω ορισμένων επιλογών. Και πάλι, δεν έχω κανένα πρόβλημα, ας υποδηλώνεται.

3)

«Δεύτερη και πιο ουσιαστική αντίρρηση: λείπουν εντελώς από το βιβλίο οι απόψεις άλλων γλωσσολόγων που αντιπαρατέθηκαν στους φωνηεντομάχους. Η έλλειψη αυτή είναι πολύ σοβαρή και λιγοστεύει αρκετά την αξία του βιβλίου ως υλικού αναφοράς και τεκμηρίωσης. Μάλιστα, έχει και κάποια σημασία ότι στους φωνηεντομάχους αντιτάχθηκαν όχι μόνο οι συγγραφείς του βιβλίου, αλλά και 140 γλωσσολόγοι που συνυπέγραψαν απαντητική επιστολή, ο Γ. Μπαμπινιώτης, ο Ιω. Καζάζης και το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, ακόμα και ο υπουργός Παιδείας Κ. Αρβανιτόπουλος. Αυτό έχει σημασία, γιατί μπορεί ο απρόσεχτος αναγνώστης να σχηματίσει την εντύπωση ότι ο επιστημονικός κόσμος στάθηκε ουδέτερος στη διαμάχη, ενώ έπρεπε να τονισθεί ότι κανείς γλωσσολόγος δεν υποστήριξε τις αντιεπιστημονικές θέσεις των φωνηεντομάχων, ότι τα αρμόδια όργανα της πολιτείας έδωσαν απερίφραστη απάντηση» (sarant).

Έστω και χωρίς να παραθέτω αυτούσια τα άρθρα ή αποσπάσματα άρθρων άλλων γλωσσολόγων, έχω ενσωματώσει στα δικά μου κείμενα όλες τις απόψεις των γλωσσολόγων, και μάλιστα τις έχω αναπτύξει.

Δεν έχω υποχρέωση να καλύψω «δημοσιογραφικά» το θέμα συμπεριλαμβάνοντας στο βιβλίο και κείμενα άλλων. Γράφω το δικό μου βιβλίο. Όποιος θέλει, με βάση τις βιβλιογραφικές πηγές, ας βρει και τα κείμενα των άλλων.

(Προσθήκη: Σε πρόσφατη συζήτηση που είχαμε, ένας από τους 140 γλωσσολόγους μού είπε χαρακτηριστικά σχετικά με το κείμενό τους, που δεν παραθέτω αυτούσιο στο βιβλίο μου: «Δεν ξέρω γιατί θα έπρεπε να το παραθέτεις».)

Ο αναγνώστης που θα σχηματίσει την εντύπωση ότι ο επιστημονικός κόσμος στάθηκε ουδέτερος στη διαμάχη για τη γραμματική θα είναι πράγματι απρόσεκτος. Το συμπέρασμα ότι υπάρχει και δεύτερη άποψη στον κύκλο των γλωσσολόγων για το θέμα της γραμματικής δεν προκύπτει από πουθενά — από κανένα σημείο του βιβλίου. Ωστόσο, δεν έχω αντίρρηση, στην επόμενη έκδοση του βιβλίου, αν πραγματοποιηθεί, να δηλώσω εμφατικά ότι όλοι οι γλωσσολόγοι συμφωνούν μεταξύ τους ως προς το συζητούμενο θέμα.

Advertisements

3 Σχόλια “«Ο πόλεμος των φθόγγων, απολογισμός της Φωνηεντιάδας»”

  1. periglwssio Says:

    Ως απάντηση σε σχόλιό μου, που αποτελεί τη δεύτερη παράγραφο αυτής εδώ της ανάρτησης, ο επικριτής μου Ν. Σ. γράφει:

    «Συγνώμη, αλλά η διαβεβαίωση δεν είναι ακριβής. Πράγματι στη σελίδα 31 αναφέρονται δυο ονοματεπώνυμα γλωσσολόγων (Μιχελιουδάκης, Αρμοστής) αλλά δεν λέγεται ότι ανήκουν στους 140, αλλά ότι είναι μέλη του γκρουπ του φέισμπουκ Ελληνική γλώσσα και γλωσσολογία, “του οποίου είμαι δημιουργός” (γράφει ο Βασίλης Αργυρόπουλος). Ανήκουν βέβαια στους 140 αυτοί οι δύο, αλλά για να το διαπιστώσει ο αναγνώστης πρέπει να ψάξει να βρει τα ονόματα (στο Διαδίκτυο) και να συγκρίνει.

    »Στη σελ. 108 αναφέρονται τρία ονόματα (οι δυο πιο πάνω και ο Κοτζόγλου) με επαινετικά σχολια αλλά και πάλι ως μέλη της προαναφερθείσας ομάδας του FB και μίας άλλης.

    »Μόνο στη σελ. 77 δηλώνεται ρητά ότι ένας γλωσσολόγος (ο Αρμοστής) ανήκει στους 140.

    »Καλό είναι να μην χρησιμοποιούνται λοιπόν παραπλανητικές διαβεβαιώσεις».

    Απάντηση:

    Καμία παραπλανητική διαβεβαίωση δεν χρησιμοποίησα. Το προηγούμενο σχόλιό μου αποτελεί απάντηση στον ισχυρισμό της Μ. Κ. ότι ο συγγραφέας του βιβλίου «επέλεξε να αγνοήσει τους ειδικούς». Ο ισχυρισμός αυτός είναι απολύτως παραπλανητικός. Σε αυτόν ακριβώς τον ισχυρισμό απαντώ. Προτού μου προσάψει την κατηγορία ότι παραπλανώ, ο συνομιλητής μου θα έπρεπε να διαβάσει πιο προσεκτικά το σχόλιό μου. Δεν υποστήριξα, και μάλιστα παραπλανητικά, ότι στη σελίδα 31 οι εν λόγω δύο γλωσσολόγοι αναφέρονται ως μέλη των «140». Το περιεχόμενο όμως της σελίδας 31 καταρρίπτει τον ισχυρισμό ότι αγνοούνται οι ειδικοί. Τα ίδια ισχύουν και για τη σελίδα 108. Ήμουν πολύ σαφής.

    Επίσης, ήμουν πολύ προσεκτικός σε ό,τι έγραψα. Ο κατήγορός μου σχολιάζει: «Μόνο στη σελ. 77 δηλώνεται ρητά ότι ένας γλωσσολόγος (ο Αρμοστής) ανήκει στους 140». Γιατί, εγώ τι το διαφορετικό έγραψα; Το γεγονός ότι χρησιμοποίησα την έκφραση «δηλώνεται ρητά ότι ανήκει στους «140»» (ο τάδε γλωσσολόγος) ενώ αναφερόμουν στο περιεχόμενο μόνο της σελίδας 77 αρκεί για να καταρρίψει τον ισχυρισμό ότι χρησιμοποίησα παραπλανητικές διαβεβαιώσεις. Αναφερόμενος στις άλλες σελίδες δεν επιλέγω την ίδια έκφραση, ακριβώς για να μη δοθεί εσφαλμένη εντύπωση στον αναγνώστη. Επιπλέον: Και τι έγινε που μόνο στη σελίδα 77 δηλώνεται ρητά ότι ένας γλωσσολόγος ανήκει στους 140; Τι συμπέρασμα βγαίνει από αυτό;

    Γράφει ο παραπάνω:

    «Ανήκουν βέβαια στους 140 αυτοί οι δύο, αλλά για να το διαπιστώσει ο αναγνώστης πρέπει να ψάξει να βρει τα ονόματα (στο Διαδίκτυο) και να συγκρίνει».

    Απάντηση: Ας ψάξει και ας συγκρίνει. Το γεγονός ότι στη σελίδα 31 δεν δηλώνεται πως οι Μιχελιουδάκης και Αρμοστής ανήκουν στους «140» δεν σημαίνει τίποτε (τι μπορεί να σημαίνει, άλλωστε;). Γιατί, αν σήμαινε κάτι, δεν θα δηλωνόταν στη σελίδα 77 του βιβλίου ότι ο Αρμοστής είναι ένας από τους «140».

    Κατόπιν, ο συνομιλητής μου υποχωρεί ελαφρώς:

    «Τέλος πάντων, το αν είναι παραπλανητική ή όχι η διατύπωση (του πρώτου σχολίου σας εδώ) είναι κάτι υποκειμενικό που ο αναγνώστης μπορεί να το κρίνει. Κατά τη γνώμη μου είναι, κατά τη δική σας δεν είναι».

    Το αν είναι παραπλανητική ή όχι η διατύπωσή μου δεν είναι κάτι υποκειμενικό. Εξήγησα με σαφήνεια γιατί δεν είναι παραπλανητική. Και βέβαια ο αναγνώστης μπορεί να κρίνει ποιος έχει δίκιο.

    Οι ψυχολογικές ερμηνείες των επιλογών ενός συγγραφέα είναι εξ ορισμού αθεμελίωτες. Επίσης, γιατί να μην παραθέσω τα άρθρα των καθηγητών γλωσσολογίας που δεν με έχουν αδικήσει, λ.χ. του Καζάζη, του Μπαμπινιώτη, αλλά και των τεσσάρων συγγραφέων της γραμματικής;

    Και ποιος με κατηγορεί; Κάποιος που ως το τέλος της υποτιθέμενης συζήτησής μας έκανε λόγο για εκ μέρους μου αποσιώπηση κειμένων. (Αυτή δεν είναι παραπλανητική διατύπωση;) Κάποιος που μου ασκεί κριτική για το ότι δεν παραθέτω αυτούσια τα κείμενα των 140 και των άλλων γλωσσολόγων, αλλά δεν ξεκαθαρίζει ότι αναφέρω τις σχετικές βιβλιογραφικές πηγές. Μια αναγνώστρια του ιστολογίου του επισήμανε αυτή την κρίσιμη λεπτομέρεια! (Αυτό, για να δει κανείς ποιος παραπλανά…) Είναι αξιοσημείωτο ότι φίλος μου γλωσσολόγος, ένας από τους 140, που διάβασε τα όσα γράφει ο επικριτής μου αλλά δεν είχε διαβάσει ακόμη το βιβλίο μου, σχημάτισε την εσφαλμένη εντύπωση ότι δεν αναφέρω την ανακοίνωση των 140 ούτε στο εσωτερικό του βιβλίου μου ούτε στις πηγές.

    Ο παραπάνω βλέπει εγωισμό εκ μέρους μου και στη δήλωσή μου (στη σελίδα 31 του βιβλίου) ότι είμαι δημιουργός ενός γκρουπ στο fb. Έχει όμως και εδώ σημασία ποιος μιλάει, ποιος μου αποδίδει εγωισμό: Κάποιος που επανειλημμένα αυτοπροβάλλεται αναφερόμενος στη μεγάλη επισκεψιμότητα του ιστολογίου του και δημοσιεύοντας μάλιστα σχετικά αριθμητικά στοιχεία.

    • periglwssio Says:

      Κάνοντας την αυτοκριτική μου, βλέπω ότι μάλλον δεν έπρεπε να γράψω τόσο εκτενή απαντητικά κείμενα. Έπρεπε να λάβω υπόψη ότι συνομιλητής μου ήταν κάποιος που έχει ισχυριστεί δημόσια ότι το λεξικό Βοσταντζόγλου είναι καταλληλότερο για έναν μαθητή από το Λεξικό Συνωνύμων – Αντωνύμων του Γ. Μπαμπινιώτη…

  2. periglwssio Says:

    Θα ήθελα να κάνω εδώ μερικά ακόμη σχόλια, άσχετα με τα προαναφερθέντα.

    Σε τυχόν δεύτερη έκδοση του βιβλίου, θα λάβω υπόψη ότι το βιβλίο περιλαμβάνει αρκετές επαναλήψεις, που μερικές φορές είναι αναπόφευκτες, αλλά κάποτε κουράζουν τον αναγνώστη. Δεν υποστηρίζω ότι όλες οι επαναλήψεις που περιέχονται στο βιβλίο ήταν αναπόφευκτες και δεν αρνούμαι ότι μερικές από αυτές γίνονται κουραστικές. Σε μερικά σημεία επαναλαμβάνομαι με το σκεπτικό ότι το κάθε κεφάλαιο έχει μια αυτοτέλεια. Ήθελα δηλ. ο αναγνώστης λ.χ. του κεφαλαίου που αφιερώνεται στον Β. Πολύδωρα να έχει μπροστά του ένα κείμενο όπου αναιρούνται όλα τα βασικά επιχειρήματα που προέβαλε ο συγκεκριμένος πολιτικός. Αν επανεκδοθεί το βιβλίο πάντως, θα προσπαθήσω να μειώσω τις επαναλήψεις και να αφαιρέσω έστω όσες δεν είναι αναπόφευκτες.

    Επίσης, ήταν συνειδητή επιλογή μου να κάνω το κείμενο πιο ζωντανό. Σε καμιά περίπτωση δεν γράφω πρόχειρα ή βιαστικά. Άλλωστε, διάβασα πολλές φορές το κείμενο, προτού το παραδώσω για εκτύπωση. Σίγουρα κερδίζουμε τον ουδέτερο ή ταλαντευόμενο αναγνώστη όταν εκφραζόμαστε ψύχραιμα — αυτό, άλλωστε, είναι γνωστό και από τις περιπτώσεις όπου εμείς είμαστε αναγνώστες (ή και ακροατές). Και βέβαια η νηφαλιότητα του ύφους είναι αρετή ενός κειμένου — και νομίζω ότι σε γενικές γραμμές γράφω ψύχραιμα και νηφάλια. Ωστόσο, ένας συγγραφέας μπορεί κάλλιστα να εκφράσει και αγανάκτηση.

    Δεν γράφουμε μόνο για να ενημερώσουμε, αλλά και για να εκφράσουμε συναισθήματα — και είναι λυτρωτικό αυτό.


Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.