Σχόλια για τα θέματα της έκθεσης στις φετινές πανελλαδικές εξετάσεις

19/05/2013

Τα φετινά θέματα δεν παρουσίασαν μεγάλες δυσκολίες, μερικά μάλιστα θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν πολύ εύκολα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται ως προς τη διάκριση μέτριων και καλών μαθητών. Οι υποψήφιοι κλήθηκαν να αποδώσουν περιληπτικά ένα κείμενο του καθηγητή Γ. Γραμματικάκη για το γήινο και συμπαντικό περιβάλλον, το διαδίκτυο και την αποξένωση του σύγχρονου ανθρώπου. Πρόκειται για κείμενο απαιτητικό ως προς το περιεχόμενο, γραμμένο όμως σε κατανοητή γλώσσα. Το θέμα της έκθεσης αφορούσε τη σχέση του ανθρώπου με το φυσικό περιβάλλον και μπορεί να χαρακτηριστεί βατό, όπως λέγεται συνήθως. Η περίληψη και η έκθεση βέβαια ποτέ δεν είναι εύκολες, έτσι γενικά και αόριστα, τουλάχιστον όμως φέτος οι μαθητές δεν είχαν να αντιμετωπίσουν ασυνήθιστες δυσκολίες. Επίσης, σύμφωνα με το εφαρμοζόμενο σύστημα εξέτασης, δόθηκαν διάφορες ασκήσεις, που φέτος κατά κανόνα ήταν πολύ εύκολες. Για παράδειγμα, στην άσκηση Β3 ζητήθηκαν συνώνυμα και αντώνυμα λέξεων του κειμένου. Η επιλογή των λέξεων της συγκεκριμένης άσκησης δεν ήταν πάντοτε εύστοχη. Δεν είναι τόσο σημαντικό να ελεγχθεί λ.χ. αν ο μαθητής γνωρίζει το αντώνυμο του «υψηλά»! Στο αρχικό κείμενο υπήρχαν καταλληλότερες (δηλ. όχι τόσο εύκολες) λέξεις, όπως το «υπερφίαλη», που θα μπορούσε να αξιοποιηθεί σε άσκηση με αντώνυμα ή συνώνυμα. Απεναντίας, εύστοχη ήταν η επιλογή του «ανάλγητη» στο υποερώτημα για τα συνώνυμα.

Προβληματικό ήταν το ερώτημα Β1, που τέθηκε μετά την περίληψη. Συγκεκριμένα, ζητήθηκε από τους υποψηφίους να αναπτύξουν σε παράγραφο το εξής απόσπασμα από το αρχικό κείμενο: «…όσο η επικοινωνία […] πυκνώνει με το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, το διαδίκτυο και τα κινητά τηλέφωνα, τόσο η μοναξιά μας, η ανθρώπινη, μεγαλώνει και η αποξένωση κυριαρχεί». Η διατύπωση είναι τέτοια, ώστε να υποβάλλεται στους μαθητές η ιδέα ότι το διαδίκτυο και η κινητή τηλεφωνία αξιολογούνται αρνητικά. Εφόσον, σύμφωνα με την τέταρτη οδηγία που δόθηκε, «κάθε απάντηση τεκμηριωμένη είναι αποδεκτή», θα έπρεπε να ζητηθεί με ουδέτερη διατύπωση (λ.χ. με αναφορά σε θετικά και αρνητικά ή σε χρήση και κατάχρηση του διαδικτύου) από τους εξεταζομένους να αναπτύξουν τις απόψεις τους ανεπηρέαστοι. Δυστυχώς, στη διδασκαλία της έκθεσης διαχρονικά, κυριαρχεί η μονομέρεια και η καταστροφολογία. Ενώ θα έπρεπε τα παιδιά να μαθαίνουν ότι μια σύνθετη πραγματικότητα δεν αναλύεται μονόπλευρα, εστιάζεται μονομερώς η προσοχή στα αρνητικά ενός θέματος, λ.χ. στους κινδύνους που ελλοχεύουν στη χρήση του διαδικτύου. Τις τελευταίες μέρες διάβασα πολλές ενδεικτικές απαντήσεις στο ερώτημα Β1, γεμάτες κλισέ για τη σύγχρονη τεχνολογία (που συμβάλλει στην αποξένωση του ανθρώπου κ.ά.). Κατά σύμπτωση, τις ίδιες μέρες, μέσω διαδικτύου, συγγενείς μας που ζουν στο εξωτερικό είδαν φωτογραφίες της νεογέννητης κόρης μας και επικοινώνησαν μαζί μας για ευχές. Αναρωτήθηκα λοιπόν πού έγκειται η μοναξιά και η αποξένωση εν προκειμένω. Δεν αρνούμαι βέβαια ότι πολλοί στο διαδίκτυο έχουν εικονικούς φίλους, ζουν μια ψεύτικη πραγματικότητα κτλ., αλλά δεν υπάρχει μόνο αυτή η πλευρά. 

Η σωστή προετοιμασία ενός μαθητή για την έκθεση στις πανελλαδικές είναι μακροχρόνια, δημιουργική και σύνθετη διαδικασία, ριζικά διαφορετική από την αποστήθιση και αναπαραγωγή τυποποιημένων και κινδυνολογικών απόψεων. Χρειάζεται να αφομοιώσει ο μαθητής τη θεωρία του μαθήματος και να ασκηθεί γράφοντας. Επιβάλλεται όμως και να έχει την ιδιότητα του αναγνώστη. Προκειμένου να γράψει καλή περίληψη ο υποψήφιος, πρέπει να ενισχύσει την προσληπτική του ικανότητα. Είναι ανάγκη να διαβάζει εξωσχολικά κείμενα, να ασκείται στην κατανόησή τους, αλλά και να εμπλουτίζει το λεξιλόγιό του, καθώς και να εξοικειώνεται με δόκιμες λέξεις και εκφράσεις. Αλλά και καλή έκθεση ή παράγραφο δεν γίνεται να γράψει χωρίς να είναι αναγνώστης. Το εξωσχολικό διάβασμα συμβάλλει όχι μόνο στη γλωσσική του συγκρότηση, αλλά και στη σφαιρική του ενημέρωση σε επίπεδο ιδεών. Δεν νοείται να μην έχει επαφή ένας μαθητής με επίκαιρα θέματα που συζητούνται ευρύτερα. Επιβάλλεται και μια καλώς εννοούμενη πολιτικοποίηση. Δεν γίνεται να μη γνωρίζει λ.χ. αν οι λέξεις «λαϊκισμός» και «δημαγωγία» έχουν θετική ή αρνητική σημασία. Τέτοια κενά δεν είναι άσχετα με την προετοιμασία στην έκθεση. Και βέβαια, απαραίτητη είναι η χρήση λεξικών, όπως του Ιδρύματος Τριανταφυλλίδη και του Γ. Μπαμπινιώτη (το ερμηνευτικό και το συνωνύμων–αντωνύμων).

Σχετικός σύνδεσμος:

http://www.tovima.gr/files/1/2013/05/17/them.pdf

Advertisements