Πανελλαδικές εξετάσεις και αποστήθιση

09/06/2013

Τις τελευταίες μέρες υπέπεσαν στην αντίληψή μου διάφορα δημοσιεύματα με θέμα τις πανελλαδικές εξετάσεις στα οποία γινόταν αναφορά μεταξύ άλλων στον ρόλο που παίζει η απομνημόνευση κειμένων εκ μέρους των υποψηφίων. Για παράδειγμα, ο Χρ. Χωμενίδης σε εξαιρετικό του άρθρο, από τα καλύτερα που διάβασα τελευταία, αναφέρει μεταξύ άλλων:

«Στο μάθημα της Ιστορίας, φερ’ ειπείν, οφείλεις να αποστηθίσεις καμιά τριακοσαριά σελίδες, με τα «και» και με τα κόμματά τους, ώστε το γραπτό που θα παραδώσεις να μοιάζει με φωτοτυπία του διδακτικού βιβλίου».

Επίσης, ο Μ. Γλέζος σε πρόσφατη δήλωσή του ζητάει να καταργηθούν οι εξετάσεις της αποστήθισης, όπως τις χαρακτηρίζει. Επιπροσθέτως, ο Δ. Φύσσας σε κριτική του για τα φετινά θέματα της έκθεσης κάνει λόγο μεταξύ άλλων για την αποστήθιση που απαιτείται. Ακόμη, ο Ά. Λαμπράκης σε περυσινό του άρθρο στηλιτεύει τη στείρα αποστήθιση στην οποία υποχρεώνονται οι υποψήφιοι στις πανελλαδικές, ενώ η Χρ. Κουλούρη σε φετινό άρθρο της αναφέρει μεταξύ άλλων: «Οι πανελλαδικές άλλωστε δεν απαιτούν παρά μόνο αποστήθιση». Και ο Γ. Γραμματικάκης, συγγραφέας του κειμένου που δόθηκε φέτος στους υποψηφίους στο μάθημα της έκθεσης, αναρωτιέται:

«Πώς έφτασαν τα παιδιά, στα πιο ξέγνοιαστα ίσως χρόνια τους, να τρέχουν από φροντιστήριο σε φροντιστήριο, να απομνημονεύουν αντί να σκέφτονται, πώς φτάσαμε στην εθνική υστερία που συνοδεύει τις εισαγωγικές εξετάσεις;»

Ας προσθέσω και κάτι αξιοσημείωτο, που ομολογώ ότι έμαθα λίγο πριν δημοσιεύσω αυτό εδώ το κείμενο και με έβαλε σε σκέψεις: Όπως γράφει η Χρ. Καλογεροπούλου,

«Στο μάθημα λοιπόν της Νεοελληνικής Γλώσσας, οι μαθητές φαίνεται να έχουν γράψει στην έκθεση με θέμα το περιβάλλον, αποστηθισμένες σελίδες από τη Βιολογία Γενικής Παιδείας, και γι’ αυτό το λόγο στάλθηκε ανάλογη εντολή από το Υπουργείο Παιδείας στους διορθωτές να θεωρούν τέτοιες απαντήσεις λαθεμένες. Ίσως κάπως έτσι να δικαιολογούνται οι χαμηλές βαθμολογίες. Η έλλειψη κριτικής ικανότητας όμως, πώς άραγε δικαιολογείται;»

Εύλογα ασκείται κριτική για τη μηχανική απομνημόνευση ή τη στείρα αποστήθιση πληροφοριών ή και ολόκληρων κειμένων ενός σχολικού βιβλίου στις πανελλαδικές εξετάσεις. Είναι άλλωστε βέβαιο ότι η αποστήθιση παίζει πολύ μεγάλο ρόλο στην προετοιμασία ενός μαθητή για τις εξετάσεις αυτές. Ειδικά μάλιστα στο μάθημα της ιστορίας η επιτυχία είναι αδύνατη χωρίς απομνημόνευση εκτενών κειμένων. Κανονικά, θα έπρεπε να μηδενίζεται το γραπτό που απλώς αναπαράγει ό,τι γράφει το σχολικό βιβλίο. Όπως τυχαίνει να γνωρίζω, στα εκπαιδευτικά συστήματα μερικών χωρών πράγματι θα μηδενιζόταν ένα τέτοιο γραπτό. Και γενικότερα, χρειάζεται να ληφθούν από την πολιτεία μέτρα για την καταπολέμηση του εν λόγω φαινομένου και την ενθάρρυνση της κριτικής σκέψης των μαθητών. Επιβάλλεται οι μαθητές να ανατρέχουν σε πηγές, να συντάσσουν εργασίες, να απαντούν σε ερωτήσεις κρίσεως, να σκέφτονται κριτικά, αλλά και να καλλιεργούν την κριτική τους ικανότητα, και μάλιστα είναι αναγκαίο να συνεχίζεται αυτό και αργότερα, στα φοιτητικά χρόνια. Η εξάλειψη της στείρας εκμάθησης θα έπρεπε να αποτελεί προτεραιότητα στο πλαίσιο κάποιας εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης και πρώτο μέλημα ενός υπουργού παιδείας. Η αντιμετώπιση της λεγόμενης παπαγαλίας είναι ανάγκη να αποτελεί κοινό αίτημα των άλλων φορέων της εκπαιδευτικής κοινότητας, εκπαιδευτικών και γονέων.

Δεν ισχύει όμως αυτό που υποστηρίζεται από μερικούς, ότι δηλ. οι πανελλαδικές εξετάσεις απαιτούν μόνο αποστήθιση, και μάλιστα στείρα. Για παράδειγμα, με την αποστήθιση δεν μπορεί ένας μαθητής να μεταφράσει το αδίδακτο αρχαιοελληνικό κείμενο ούτε να γράψει έκθεση ή περίληψη. Ας δούμε πρώτα τα φετινά θέματα των Αρχαίων Ελληνικών. Ακόμη και αν θεωρήσουμε δεδομένο ότι με την αποστήθιση ένας υποψήφιος θα αρίστευε στα θέματα που αφορούσαν το διδαγμένο κείμενο, πράγμα που δεν ισχύει σε καμία περίπτωση, το ερώτημα είναι το εξής: Με όπλο την απομνημόνευση πώς θα μπορούσε ένας μαθητής να αποδώσει στα θέματα που σχετίζονταν με το αδίδακτο κείμενο; Δεν είναι δυνατόν ένας μαθητής, βασισμένος μόνο στην αποστήθιση, να μεταφράσει το αδίδακτο κείμενο των Αρχαίων ούτε να απαντήσει σε ερωτήσεις γραμματικής και συντακτικού. Ακόμη και αν έχει αποστηθίσει λ.χ. μερικούς τύπους από τη σχολική γραμματική, είναι βέβαιο ότι η μετάφραση του αδίδακτου κειμένου απαιτεί κριτική ικανότητα. Αλλά και για να δοθούν απαντήσεις σε θέματα γραμματικής και συντακτικού χρειάζεται κριτική σκέψη. Ομοίως στην έκθεση, τη φετινή και των προηγούμενων ετών: Αποστηθίζοντας κάποιος δεν θα έγραφε ούτε καλή περίληψη ούτε καλή έκθεση, έστω και αν μερικοί μαθητές μπαίνουν στη διαδικασία να απομνημονεύουν στοιχεία, πληροφορίες ή και ολόκληρα κείμενα. Είναι βέβαιο ότι μόνη η αποστήθιση δεν εξασφαλίζει την επιτυχία ούτε στο συγκεκριμένο μάθημα. Η δικαιολογημένη αρνητική κριτική της στείρας αποστήθισης δεν θα πρέπει να μας οδηγήσει σε απλουστευτικά συμπεράσματα, όπως ότι στις πανελλαδικές εξετάσεις επιτυχόντες είναι οι λεγόμενοι παπαγάλοι, ενώ αποτυχόντες όσοι σκέφτονται κριτικά. Η πραγματικότητα είναι αρκετά πιο σύνθετη.

Advertisements