Ο δήθεν ευτελισμός της γλώσσας μας

25/11/2015

(Πρώτη δημοσίευση στο γκρουπ του facebook «ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑ»)

Σήμερα η «Καθημερινή» δημοσιεύει άλλη μία από τις γνωστές, απίθανες επιστολές αναγνωστών της για θέματα γλώσσας:

«Κύριε διευθυντά

»Άρχισε από κάποιους οι οποίοι, προφανώς, δεν γνώριζαν ότι το “ήταν”, ήταν ο ενικός του ρήματος είμαι, το δε “ήσαν”, ο πληθυντικός του.

»Σε σύντομο όμως χρονικό διάστημα, είτε πρόκειται για “έναν” είτε για “πολλούς”, σχεδόν οι πάντες χρησιμοποιούν το “ήταν” π.χ. «περί τους 38 οι πνιγέντες από την ανατροπή της βάρκας”. Δεν αξίζει, άραγε, να αναλάβετε την αποτροπή και αυτού του ευτελισμού της γλώσσας μας;».

Δεν θα ασχοληθώ με ειδικά θέματα όπως το πότε πρωτοεμφανίζεται το «ήταν» ως τύπος του πληθυντικού και το αν πράγματι «σε σύντομο χρονικό διάστημα» έφτασε να χρησιμοποιείται έτσι σχεδόν από όλους.

Ο συντάκτης της επιστολής δεν μας εξηγεί γιατί είναι δείγμα ευτελισμού να χρησιμοποιείται ο ίδιος ρηματικός τύπος στον ενικό και τον πληθυντικό. Να υποθέσω ότι με την ίδια λογική θεωρεί ευτελισμό της αρχαίας ελληνικής το γεγονός ότι το «ἔλυον» μπορούσε να είναι τύπος είτε του πρώτου ενικού είτε του τρίτου πληθυντικού; Άλλη περίπτωση: Στον παρατατικό του αρχαίου «εἰμί» το «ἦν» είναι είτε δευτερεύων τύπος στο πρώτο ενικό είτε ο τύπος του τρίτου ενικού. Ευτελισμός κι αυτό;

Η διαπίστωση του επιστολογράφου ότι το νεοελληνικό «ήταν» στον πληθυντικό χρησιμοποιείται σχεδόν από όλους αποτελεί περιγραφή της γλωσσικής πραγματικότητας, με την οποία δεν υπάρχει απολύτως κανένας λόγος να συγκρουστούμε.

Επίσης, δεν καταλαβαίνω πώς μια εφημερίδα θα μπορούσε να «αναλάβει» την αποτροπή της χρήσης του «ήταν» στον πληθυντικό. Τι να κάνει δηλαδή ο διευθυντής της εφημερίδας, να δώσει την οδηγία σε όλους τους δημοσιογράφους να χρησιμοποιούν αποκλειστικά το «ήσαν» στον πληθυντικό; Και για ποια άλλα δείγματα δήθεν ευτελισμού της γλώσσας θα δίνονταν παρόμοιες οδηγίες; Πάντως, ακόμη κι αν η «Καθημερινή» αναλάμβανε μια τέτοια πρωτοβουλία, η γλωσσική πραγματικότητα δεν θα άλλαζε τόσο εύκολα.

Ας δεχτούμε ότι η γλωσσική μεταβολή δεν αξιολογείται αρνητικά με γλωσσολογικούς όρους, ότι δεν είναι ευτελισμός, όπως νομίζει ο αναγνώστης της εφημερίδας, και ας ασχολούμαστε με πιο ουσιαστικά γλωσσικά θέματα.

Advertisements