«Σφαγή στο μικροχώραφο των ελληνικών»

05/06/2016

(βλ. εδώ)

(Πρώτη δημοσίευση στο γκρουπ του facebook «ΤΗ ΓΛΩΣΣΑ ΜΟΥ ΕΔΩΣΑΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ»)

Είναι ανεπίτρεπτο μια εφημερίδα σαν την «Καθημερινή» να μην έχει έναν γλωσσολογικά ενημερωμένο τακτικό συνεργάτη. Χωρίς να αρνούμαι ότι σημειώθηκαν ακρότητες στη χρήση της νεοελληνικής (δημοτικής) γλώσσας μετά την καθιέρωσή της ως επίσημης γλώσσας του κράτους το 1976, χρειάζεται μια κάποια γλωσσολογική ενημέρωση, όταν μιλάμε λ.χ. για τη θέση που έχουν τα «τριτόκλιτα» και οι «δοτικές» στο σύστημα της νέας ελληνικής γλώσσας. Δεν γίνεται να αναλύεις γλωσσικά θέματα ερήμην της γλωσσολογίας – είναι παράλογο αυτό.

Επίσης, ο συγκεκριμένος αρθρογράφος υποστηρίζει ότι μετά τη γλωσσική και εκπαιδευτική μεταρρύθμιση του 1976 «το γλωσσικό αισθητήριο των νεότερων γενεών συρρικνώθηκε σε έναν ακρωτηριασμένο κώδικα επικοινωνίας». Αναρωτιέμαι πώς ορίζεται το γλωσσικό αισθητήριο και πώς μετριέται η συρρίκνωσή του.

Ακολούθως, διευκρινίζει ότι δεν εισηγείται τη χρήση της καθαρεύουσας, αλλά ότι θεωρεί την αφαίρεσή της ακρωτηριασμό της ζωντανής γλώσσας. Και πάλι όμως δεν εκφράζεται με σαφήνεια. Δεν είναι σαφές σε ποια ακριβώς αφαίρεση αντιτίθεται. Εννοεί λ.χ. περιπτώσεις χρήσης λόγιων τύπων και παγιωμένες φράσεις, όπως το «επί τη εμφανίσει» έναντι του «με την εμφάνιση»; (βλ. εδώ: http://goo.gl/xTdgNs) Δεν είμαι σίγουρος.

Και βέβαια ένα σημαντικό κεφάλαιο της σύγχρονης ελληνικής γραμματείας ανήκει στην καθαρεύουσα. Το θέμα είναι σε τι αποτελεί απάντηση αυτή η δήλωση.

Εν συνεχεία, σημειώνει ότι την εποχή που καθιερώθηκε το μονοτονικό «άνοιξε και η συζήτηση για την κατάργηση της διδασκαλίας των αρχαίων από το πρωτότυπο στο γυμνάσιο». Αυτή η πληροφορία δεν είναι ακριβής ιστορικά, αλλά δεν θα επιμείνω σε αυτό.

Πιο σημαντικό είναι το εξής: Η αυξημένη σε ώρες διδασκαλία των αρχαίων από το πρωτότυπο βασίζεται στην άποψη ότι με την εκμάθηση της αρχαίας βελτιώνεται η χρήση της νέας ελληνικής. Πρόκειται για ιδεολόγημα, γιατί η νέα ελληνική αποτελεί αυτόνομο γλωσσικό σύστημα. Αυτή είναι η ουσία. Παραπέμπω σε ένα αξιόλογο σημείωμα για περισσότερες πληροφορίες: http://goo.gl/x2Ia4U

Καταλήγοντας, μας καλεί ο Τ. Θ. να συμφωνήσουμε ότι η διδασκαλία των αρχαίων από το πρωτότυπο «μπορεί να είναι συνυφασμένη με τη διεύρυνση του γλωσσικού ορίζοντα της σύγχρονης ελληνικής». Και πάλι όμως η διατύπωση δεν είναι σαφής. Δεν είναι ξεκάθαρο τι σημαίνει διεύρυνση του γλωσσικού ορίζοντα. Μπορεί να μην είναι μόνο θέμα «ετυμολογίας», αλλά ας μας εξηγήσει τι άλλο είναι. Οι αναφορές στην οικοδόμηση του δυτικού πολιτισμού, στον Κοραή και στην αργή ανάγνωση (!) φοβάμαι ότι δεν αρκούν.

Πριν από μερικούς μήνες, πήρα συνέντευξη από έναν εξαίρετο γλωσσολόγο. Δύο από τις ερωτήσεις μου, η δεύτερη και η τρίτη, αφορούσαν τα αρχαία ελληνικά. Βλ. εδώ: https://goo.gl/X3YS13

Επιπροσθέτως, παραπέμπω σε ένα εξαιρετικό άρθρο του γλωσσολόγου Σ. Μοσχονά: http://goo.gl/kd1iPs

Νομίζω πάντως ότι ένα ιστολόγιο ή μια ομάδα στο Facebook δεν είναι οι καταλληλότεροι χώροι για ανάπτυξη θεμάτων όπως ο τρόπος διδασκαλίας των αρχαίων. Και, μολονότι μπορεί να φανεί παράδοξο, δεν θεωρώ ότι το συγκεκριμένο θέμα είναι το πιο σημαντικό που εγείρεται από άρθρα όπως το σχολιαζόμενο. Κατά τη γνώμη μου, αυτό που κυρίως αξίζει να μας απασχολήσει είναι η θέση της γλωσσικής επιστήμης στον δημόσιο διάλογο για τη γλώσσα και γενικά στην κοινωνία μας.

ΠΡΟΣΘΗΚΗ (28/5/2016)

Και βέβαια η «Καθημερινή» έχει έναν γλωσσολογικά ενημερωμένο τακτικό συνεργάτη. Είναι ο Παντελής Μπουκάλας.

Advertisements